Wij hadden een hele marathondelegatie op bezoek met lopers én supporters. Het hele weekend stond in het teken van de marathon. Het klopt, die marathon, dat is Berlijn op en top. Het was ondertussen al de 37^e editie. In 1974 begon alles in het Grunewald, de groene long van West-Berlijn. Het parcours werd pas in 1981 van het Grunewald naar de binnenstad verplaatst.

Van Westmarathon tot Berlijnmarathon

De West-Berlijnse politie was ertegen en vond dat straten voor auto’s waren. Punt. Centraal in het parcours lag de verkeersader Kurfürstendamm, en bovendien zou de marathon aan het Amerikaanse Checkpoint Charlie voorbijkomen. Dat was voor de politie al helemaal taboe. Maar dat was buiten de politieke chef van de Amerikaanse delegatie in Berlijn gerekend, die de stadsmarathon een geweldig idee vond. De politie keek vreemd op, toen de organisator een dag na het ‘njet’ de toelating kon voorleggen… Een andere Westerse macht in de stad domineerde trouwens de marathon in de jaren daarna, toen er vooral Britten meededen en ook telkens Britten wonnen (1981-1985).

Het was voor de deelnemers toen onvoorstelbaar dat ze ooit ook in het oostelijke deel van de stad zouden lopen. Opeens, niet zoveel later, was het dan zover. Kort na de val van de muur begonnen de organisatoren in 1989 al te werken aan de verwezenlijking van hun droom: een marathon met aankomst onder de Brandenburgse poort. Een jaar later was het al zover, de sportieve hereniging van Oost en West. Drie dagen later was ook de politieke hereniging een feit. Sinds 1990 is drie oktober dan ook Duitslands nationale feestdag. Sinds de marathon door beide stadsdelen loopt, is hij een van de grootste en aantrekkelijkste marathons van de wereld.

20 jaar Duitsland

Een week na de marathon stond die Brandenburgse Poort weer centraal bij de viering van twintig jaar Duitse Eenheid. Het was een groots volksfeest, maar zo veel luister als de feestelijkheden bij de herdenking van de val van de muur een jaar geleden had het allemaal niet. Nochtans is het eigenlijk heel bijzonder dat die hereniging er al na minder dan een jaar na de val van de muur gekomen is. De slogan ‘Wir sind das Volk’ werd opeens ‘Wir sind ein Volk.’

Met meer dan 40 km in de benen liep ook ik door die Brandenburgse poort en werd ik opeens intens ontroerd door de geschiedenis. Ik was niet alleen. Dat is Berlijn.

Onze belgitude is misschien wel Europa’s best bewaarde geheim. We bekleden heel wat internationale topposities, maar geen kat die weet dat het Belgen zijn. Die nationale bescheidenheid doet me bij m’n Franse vrienden dan ook de das om. Ze vinden ons sympathiek en schattig, maar voelen zich meteen bevestigd in hun Franse superioriteit.

Toch zijn zelfs de trotse Fransen inmiddels het noorden kwijt omtrent hun eigen identiteit. Sarkozy lanceerde een tijd geleden het ‘debat over de nationale identiteit’, met als kernvraag: “Wat betekent het om Frans te zijn?”

In een poging om de Fransen te verenigen rond de nationale identiteit (en z’n eigen populariteit op te krikken) worden over het hele land debatten georganiseerd. De conclusies worden deze week bekend gemaakt en zouden moeten leiden tot een gemeenschappelijke visie op de moderne Franse identiteit. Het debat is de laatste maanden echter compleet ontspoord in een racistisch getint discours (ook in de hoogste politieke kringen) dat eigenlijk alleen nog maar over immigratie gaat. Het blijkt de Fransen meer te verdelen dan te verenigen, met als voorlopig hoogtepunt een petitie van kunstenaars en academici die ijveren voor het stilleggen van het uit de hand gelopen debat .

Deze week verschijnt hier ook de lang verwachte biopic rond Serge Gainsbourg. Frankrijks grootste culturele icoon. De cast is een bont allegaartje van oude en nieuwe Fransen, en heel wat culturele helden van de Franse 20e eeuw passeren de revue. Laetitia Casta, wiens portret model stond voor de nieuwe Marianne, vertolkt bovendien de rol van Brigitte Bardot. Een betere product placement voor de Franse nationale identiteit lijkt me moeilijk. Misschien moet Sarkozy alle Fransen een ticketje voor de film cadeau doen? Het zou alleszins helpen om het debat terug te brengen tot de essentie.

Veel saaier kan een omgeving niet zijn. Een kelder die uitgeeft op een reeks onbeduidende kamertjes, de ingang van de ondergrondse parkeerplaats en drie liften. Een van die liften is er exclusief voor de parlementsleden (daar verwijst ‘House Office Building’ dus naar: kantoren van leden van het Huis van Afgevaardigden). Het half uur dat ik er stond te wachten kwam niemand uit die ene lift. Misschien wisten alle parlementsleden dat iemand er een grote asbak voor had geplaatst, formaat paraplubak.

Voorts was er veel beweging. Vriendelijke postjongens, norse bedienden, piepjonge stafleden die trots hun familie rondleidden, nog meer postjongens, chauffeurs onderweg van of naar hun auto, postmeisjes… E-mail mag de klassieke brief dan al vervangen hebben, Amerikaanse politici krijgen opvallend veel post binnen. En mijn ‘Jongens & Politiek’-geest kon intussen dus alleen maar denken: aanschouw de kelder van de macht.

Op zich gebeurde er helemaal niets bijzonders. Ik heb geen bekenden gezien, er stond geen pers voor de deur, er werd nergens met de Amerikaanse vlag gezwaaid. En toch was er dus die sensatie van Belang & Geschiedenis. Dat heeft natuurlijk ook met die alomtegenwoordige verkiezingen te maken waardoor politiek weer hotter dan hot is. Aan de wand, tussen twee liftdeuren, hing een lijst met de kantoor- en telefoonnummers van alle Amerikaanse kamerleden en senatoren. John McCain, Hillary Clinton, Ted Kennedy, John Kerry… en dus ook Barack Obama. Als ik een gsm had gehad, was ik misschien wel in de verleiding gekomen dat kantoor even te bellen. Dat gevoel is mij in het Vlaams Parlement nog niet overvallen. Misschien moet er maar eens een dramareeks gemaakt worden over het leven op een of ander Vlaams kabinet.

Ondanks het terecht beroerde imago van de VS in de rest van de wereld, blijft het land tot de verbeelding spreken. Ondanks het gekonkel en ondanks de lobbygroepen die de politiek in Washington een slechte naam hebben bezorgd (ze hebben hier zelfs een eigen straat) spreekt ook de politiek nog altijd tot de verbeelding. Er hangt energie, er worden plannen gemaakt, de toekomst is een uitdaging. Of zoals dat vaste zinnetje uit The West Wing het wil: ‘What’s next?’

Niet dat men het hier gewoon over ‘homo’s’ heeft. Het land dat de identity politics uitvond, spreekt of in eufemismen – Capital Pride Parade – of gebruikt een veel-letterwoord waarmee verwezen wordt naar Lesbians, Gays, Bisexuals, Transgender en Queers. In vergelijking met soortgelijke optochten in Europa (en vooral de in alle vormen van extravagantie uitblinkende Amsterdamse Gay Pride) gaat het er in Washington behoorlijk rustig aan toe. Uiteraard ziet het straatbeeld er plots kleuriger uit dan elders in het grijzepakken-Washington, maar qua pluimen-in-je-gat was dit bepaald geen spectaculaire optocht.

In Washington, hoeft het nog te verbazen,  gaat het altijd over politiek. En dus bestond misschien wel de helft van de optocht uit vertegenwoordigers van allerlei kandidaten (veelal Democraten, uiteraard) die hengelen naar de steun van de homo-gemeenschap voor de gemeenteraadsverkiezingen van september of de parlementsverkiezingen in november. En er was natuurlijk ook een luid YES WE CAN-schreeuwende afvaardiging van Barack Obama, voor de gelegenheid Obama Pride gedoopt.

En zo beschouwd gaat Gay Pride hier, meer dan in Europa, niet alleen over respect en het recht je leven in te richten zoals jij dat wil; in het bepaald niet altijd homovriendelijke Amerika gaat het heel uitdrukkelijk over het vragen om & uitspreken van politieke steun – de meest toegejuichte passanten waren allicht niet toevallig de ‘Just Married’-koppels die gebruik kunnen maken van de verlichte wetgeving in hun staat die het homohuwelijk toelaat.