Nog over het vorige, de Amerikaanse samenleving en oorlog: de laatste maandag van mei is ‘Memorial Day’, een van de weinige betaalde feestdagen van het land, een van de weinige dagen ook waarop de Library of Congress gesloten is. In oorsprong een dag om de gesneuvelden van de Burgeroorlog te bedenken, na de Grote Oorlog uitgebreid tot alle Amerikaanse oorlogsslachtoffers.

Op de vele militaire begraafplaatsen van het land worden kransen en bloemen neergelegd, erg officieel en afstandelijk (president Bush op Arlington National Cemetery), door de oorlog in Irak helaas ook weer steeds vaker dicht-op-de-huid van de nu al meer dan vierduizend families die de afgelopen jaren geliefden hebben verloren.

In Belgie roept het woord ‘oudstrijder’ vooral beelden op van de IJzer, de Achttiendaagse veldtocht en eventueel Korea of Rwanda. In de VS zijn ‘Veterans’ overal. Ze vormen een doorlopend aandachtspunt tijdens de verkiezingscampagne en zijn, vooral in de grote steden, ook heel zichtbaar op straat – een ontstellend percentage van de daklozen in het land zijn oudstrijders, vaak zozeer getraumatiseerd of gekwetst dat ze in het normale burgerleven geen plaats (en vooral werk) kunnen vinden en letterlijk de rest van hun leven slijten in kartonnen dozen.

De Library of Congress eert de Veterans gelukkig met meer respect. In het Veterans History Project archiveert men ooggetuigenverslagen van Amerikaanse oudstrijders van WOI, WOII, Korea, Vietnam en de verschillende Golfoorlogen & Afghanistan. Soldaten worden uitvoerig geïnterviewd, hun brieven en dagboeken en foto’s en video-opnamen worden gearchiveerd.

Voor de meeste Amerikanen is Memorial Day echter bovenal een vakantiedag, het officieuze begin van de zomer, gevierd met festivals, sportwedstrijden en – veel Amerikaanser kan het allicht niet – speciale Memorial Day koopjesdagen. Dat vindt niemand vreemd of ongepast. Markt is het altijd, oorlog of niet.

Een originele gedachte is het niet, maar waar is het is wel: de Amerikaanse maatschappij is geobsedeerd door geweld en heroiek.  Dat kun je afleiden uit het aantal gespecialiseerde maandbladen dat hier nog doorlopend verschijnt over militaire geschiedenis in het algemeen en de Amerikaanse Burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog in het bijzonder. (En opvallenderwijs niet over de Eerste Wereldoorlog of Vietnam …). Maar het blijkt ook uit de inrichting van de Mall en omgeving in Washington D.C. Nagenoeg alle monumenten hier zijn gewijd aan vermoorde leiders of oorlogen.

Dat geldt ook voor de foto die u boven  deze blog ziet, gekozen door de Klara-redactie: het monument voor de gesneuvelden van de oorlog in Korea. Minder bekend dan het aangrijpende Vietnam Memorial en opvallend figuratief illustreren deze soldaten de centrale boodschap van dit monument: ‘Freedom is not free’.

Een heel bijzonder Mall-monument heeft maar onrechtstreeks met de oorlog te maken –  het uitgestrekte, indrukwekkende Memorial voor president Roosevelt.  Dat bestaat voornamelijk uit hele grote lappen tekst – historische uitspraken van de man die met zijn New Deal het land grondig hervormde en het mee naar de overwinning in WOII leidde. Want ook daar gelooft dit land heilig in: woorden en hoe ze de geschiedenis vormgeven. Er gaat geen dag voorbij of in een politieke toespraak wordt verwezen naar de grondwet en naar gedenkwaardige uitspraken van vroegere leiders. Ook achter de indrukwekkende zuilen van de Memorials voor de presidenten Lincoln en Jefferson hangen gigantische borden met alleen maar tekst: Lincolns beroemde toespraak in Gettysburg en bijna even klassieke citaten van Jefferson – allemaal woorden die veel Amerikaanse bezoekers kunnen meelippen.

Dit land is gebouwd op woorden en het wordt elke dag in die woorden heruitgevonden. Daarom ook is de Great American Novel een belangrijk genre en is de Grote Vlaamse Roman een stripverhaal. Er is geen betere plek voor een schrijver om te zijn dan Amerika. Ik schrijf hier dan wel een boek over Europa, maar bovenal schrijf ik er een over oorlog. Voor mijn generatiegenoten in Europa is oorlog een vaag concept, bekend van decoraties van grootvaders en films over Vietnam. Maar hier is het geen fictie. De heroiek is nog altijd moeilijk te begrijpen voor buitenstaanders en gezien de manier waarop Veterans hier worden behandeld is het zelfs ongeloofwaardig. Maar die memorials zijn indrukwekkende getuigenissen van de mythe waarin dit land gelooft en waarmee ze ons dag na dag opnieuw confronteert. Een geloof in woorden en een nog groter geloof in het uiteinde van een geweer.