‘Nee, ik ben niet tegen iedere vorm van censuur. Ik geloof dat in naam van het vrije woord evenveel misdaden worden begaan als door het beteugelen ervan. Ik geloof dat er censuur moet zijn.’

En dat van een man die ooit een gevangenisstraf van vier maanden boven het hoofd had hangen wegens wat bloot in een toneelstuk. Wie zei het bovenstaande? Hugo Claus. In 1968 werd Claus veroordeeld tot vier maanden gevangenisstraf zonder uitstel en 10.000 Belgische frank boete. Het Hof van Beroep handhaaft later de veroordeling, alleen wordt de gevangenisstraf omgezet in een voorwaardelijke. Waarom werd Papa Claus veroordeeld? Omdat hij tijdens zijn toneelstuk Masscheroen, de Heilige Drievuldigheid opvoert als drie naakte mannen en daarmee de goede zeden had geschonden.

Dit soort citaten worden vaak afgedaan als een witz van de immer schertsende en ongrijpbare duivelskunstenaar die Claus was. Jaja. Nooit begrepen waarom de moeilijke of duistere kanten van een schrijver met de mantel der liefde toegedekt moet worden. Alsof Claus zijn hele leven een knipogende opa was die wel eens wat murmelde over spleetjes. Wolkers-volgelingen kunnen er ook wat van. Waarom zou Claus dit gezegd hebben?

Allicht omdat hij verstandig genoeg was om te weten dat er al heel veel ongeschreven censuurregels bestaan. Over het algemeen schelden we elkaar niet de huid vol bij een politiek debat. Er komen weinig fascisten aan bod bij straatinterviews. In het parlement zal je waarschijnlijk spreektijd worden ontnomen, als je in de P-taal praat. We vragen aan Bart de Wever niet hoe vaak hij masturbeert. Beleefdheid, verstandige besteding van zendtijd, goede zeden… Zeker, maar het zijn ook mechanismen die ervoor zorgen dat bepaalde uitingen geen toegang vinden tot het debat. Laten we dat voor het gemak censuur light noemen.

Nu Geert Wilders voor de rechter moet verschijnen om daar in een showproces voor eigen gelederen te gaan worstelen met de grenzen van de vrijheid van meningsuiting, hoor je weer de oude roep dat die vrijheid eigenlijk ongelimiteerd zou moeten zijn. Nou, vooruit op tv zeggen: ‘Ga vanavond allemaal langs bij meneer Goudrenet in de Grannystraat nummer 7 en sla hem tot moes’  dat kan niet. Maar zeggen: ‘Laten we alle mensen die geloven in de Heilige Appeltaart deporteren‘, dat zou toch moeten kunnen.

Het achterliggende idee is dat mensen met marginale, abjecte of gevaarlijke ideeën (extremisten, fundamentalisten) die vrijelijk moeten kunnen uiten zodat hun ideeën op de marktplaats van de vrijheid van meningsuiting gaan concurreren met andere ideeën. Uiteindelijk zal het idee dat de meeste aanhangers kent, triomferen. De overheid moet alleen zorgen dat iedereen vrij toegang heeft tot die markt. Voor de rest moest ze zwijgen.

Kijk naar de voedselbevoorrading, zeggen de voorstanders. Eten is onze eerste levensbehoefte maar de overheid zaait geen graan en bakt geen brood voor ons. Ze stelt wat regels zodat je geen salmonellavergiftiging krijgt.  Ze legt de wegen aan maar ze regelt niet de distributie. Dat kun je met een gerust aan de vrije markt overlaten. Trek deze vergelijking door met de marktplaats van ideeën en je kunt er donder op zeggen dat ons geestelijk voedsel al snel het equivalent van de Big Mac zal zijn.

En wat is daarop tegen? Veel, maar daar mag ieder individu zelf achter komen wanneer hij, puffend onder zijn eigen ideologische suikerziekte en obesitas, zichzelf probeert te betasten terwijl hij zelfmoord overweegt. En ik kan niet geloven dat die mensen die nu protesteren voor die Amsterdamse rechtbank het dolletjes gaan vinden als de overheid de vrijheid van meningsuiting van bepaalde imams gaat garanderen. Of dat er daarna een vruchtbare uitwisseling van ideeën gaat ontstaan. Maar hey, dat is ook maar een mening.

Tussen het dankgebed en de koude kip in gelei, verklapte de voormalige missionaris en dorpsherder dat hij soms de absolutie verleende zonder enig idee te hebben van het mispeuterde. Met mijn pas gewonnen plastic machinegeweer maaide ik wat gangsters van het buffet en verbrijzelde en passant mijn lelieblanke kinderziel.

Een paar jaar later werden we tijdens de vasten  naar de schoolkapel gesluist. Het wachten was het ergste.

Na een kort misje waar door zenuwen niets van bleef hangen, moesten we een voor een naar de houten biechtstoel achterin de kleine gebedsruimte. Het zonderiool was gigantisch in verhouding met de rest van het zaaltje. De verwerking van het kwaad heeft blijkbaar zijn machinerie nodig. Dat zorgde er ook voor dat de knielende zondaar met zijn hielen tegen de leuning van een stoel op de achterste rij terechtkwam. Reve zei het ooit: ‘Het is heus niet allemaal pracht en praal in Gods Koninkrijk.’ Nee, soms is het aanpoten.

Sommige mensen die later in de hemel terecht zullen komen, schaamden zich niet en spraken op normale toon tegen de schaduw achter het rooster. Zo leerde ik dat Birger zijn moeder ooit een schop had verkocht. David had dan weer vieze dingen gedaan met het postzegelboek van zijn broer. En ja, Sylvia, lullig dat je een goudvis kreeg in plaats van de hamster maar dat had het beestje nu ook weer niet verdiend.

Niets leek me afschuwelijker dan biechten tegen de man die altijd de meest idiote remedies had tegen wijnvlekken tijdens het kermismaal. Hoewel ik toen nog een godsbesef had en geleerd had dat de pastoor slechts een blikje was met een touwtje in dat rechtstreeks leidde naar Gods Blikje,vertrouwde ik het zaakje niet. Na me naar achteren gewrongen te hebben – zorgvuldig oplettend dat ik geen statieschilderijen de muur af wurmde -knielde ik in het bankje.

Toen kwam Satan op mijn schouder zitten. Ik herinnerde me het auditieve gebrek van de pastoor en bewoog geluidloos mijn lippen in het halfduister. Na wat mondgegesticuleer wapperde een zalvende hand aan de andere kant van het scherm, en ik was weer vrij. Ik zou meneer Torfs er op moeten naslaan om te weten of ik kerkwettelijk vergeven was, maar ik kon in ieder geval weer terug naar mijn stoeltje. En de bijbel om er verder te lezen in het Hooglied. De truc heeft het tien jaar gedaan. God en biechtverplichting verdwenen.

Of niet? Toen ik medio mijn twenties ‘iets ergs’ had gedaan, voelde ik me bijzonder schuldig. Het was niet illegaal, er vielen geen doden, je zou er ook kunnen over opscheppen maar het druiste in tegen veel waar ik voor stond. Een therapeut, een vriend… Ze hadden er niets mee te maken. Ik zocht en vond een katholieke priester in de kerk waar ik elke dag langs kwam. Ik draaide het telefoonnummer, een mannenstem antwoordde meteen en… weer spreidde Satan zijn zwarte vleugels en smoorde mijn stem. THX JHWH.

De gigantische veerboot die naar gefrituurde snacks rook, geselde zeehonden uit de Noordzee. De eilandjongens wisten verbazend snel contact te leggen met import-leeftijdgenoten. De donkere nachten en schaarse cafés maakten je waarschijnlijk behendig en weinig kieskeurig. Aangemoedigd door de ontluikende kruisbestuivingen besloot ik een blondine aan te spreken. Ze zat al een uur naar buiten te staren. Haar ogen lagen diep en droevig. Ik bood haar een kop koffie aan. Ze schrok, sloeg af en op de vlucht. Letterlijk, ze holde het dek af. Even was ik bang dat we een springer aan boord hadden. Had ik als vastelander een gruwelijke culturele faux pas begaan? Ik checkte mijn gulp. Fatsoenlijk dichtgeknoopt. Dat kon het niet zijn.

Bij het aan wal gaan zag ik haar niet meer. Ik volgde een paar dagen het regionale nieuws maar er kwam geen prachtig doch ontzield lichaam bovendrijven. Ondertussen waren de stranden witbesneeuwd en verlaten, de zee als rollend graniet. Ik ging op de top van een duin staan, zag het wolkendek op me afdeinzen, voelde iets nietzscheaans. Ik had zin in dure beloftes maar kon niets verzinnen. ’s Nachts hoorde je alleen het dichtklappen van vossenvallen. Een invasieve exoot die hier niets te zoeken had.

In een café zat een eilander die heel hard zijn best gedaan om er als een eilander uit te zien. Rubberen laarzen, een witte zeehondensnor als twee bollen wol op zijn roodbeaderde wangen geplakt. Hij bood mij iets plaatselijks aan. Uit antropologische overwegingen zei ik ja.

Misschien sijpelden mijn zorgen naar buiten maar de man begon te praten over de dood op het eiland. Hoewel het eiland nog geen 1200 inwoners telt, is het van allerlei soort bedrijven voorzien. Behalve een begrafenisondernemer. Er is wel een commissie voor de overledenen. Wanneer een eilander heengaat, wordt de commissie op de hoogte gesteld die regelingen treft. Iedere gesneefde krijgt een rouwstoet door de hoofdstraat. Fietsers moeten dan afstappen, winkeliers wordt gevraagd geen waar buiten te stallen en de lichten te doven. Vooral die donkere etalages ontroerden me. Je gaat niet met afgeprijsde krakelingen leuren als het enige van waarde verloren is gegaan.

Op de boot terug sprak ik uit voorzorg niemand aan. Ik was ook wat misselijk van de kruidenbitter van de dag ervoor. Misschien had ik er ook gewoon niets te zoeken.

Afbeelding: Het schild van Vlieland

Nu vinden veel Nederlanders het zonde dat al die tijd die naar ontlasten gaat, zo nutteloos besteed wordt. We leven maar één keer en weken, misschien wel maanden van ons korte aardse verblijf, gaan op aan patatten afgieten en bruine truien breien. Daarom wordt op vele wc’s de innerlijke mens niet alleen ontlast maar ook nog eens gevormd.

Eens trof ik een wc bij een Russische immigrant die volgehangen was met Stalins, noeste fabrieksarbeiders, leesbevorderingspropaganda en een stuk of wat staatsieportretten van Poetin. Zijn koude beulsogen gaven me kippenvel op mijn billen. Zoals vaak bij Russen werd het niet duidelijk of deze installatie haat of liefde moest uitstralen.

Een studentenhuis had een tv en uitgebreide collectie pornodvd’s ter beschikking. Hey, je bent toch al in die regionen actief. Bij een fotograaf verloor ik bijna mijn bewustzijn omdat ik mijn voeten op de randen van een walmend fixeerbad moest plaatsen tijdens de daad. Om bij zinnen te blijven, probeerde ik de opgeprikte National Press Photographers Association Code of Ethics uit mijn hoofd te leren. Bij een wat stillere oud-collega kon ik me lang onledig houden met schaakproblemen.

Op bezoek bij gelovige mensen werd mijn wc-bezoek een poging tot hersenspoeling. De tegels waren verdwenen onder de creationistische folders. Mijn keutels namen de vormen aan van de leugenachtige embryo’s waarmee de evolutionisten al eeuwenlang de gelovigen een rad voor ogen voor draaien. Zelfs mijn plasbuis begon zich schuldig te voelen. Ik heb het niet nagevraagd maar ik vermoed dat ze heel weinig niet-gelovigen over de vloer kregen. Waarom zouden ze dan elke godganse morgen, avond en ander retireermomentje weer bevestigd willen zien wat ze voor heilig aannemen?

In de Gouden Eeuw deden de protestanten in Nederland een schrobdwang en reinheidscultus op als een soort combinatie van etaleren van rijkdom en soberheid inéén, aldus Simon Schama. Allicht voelt een bepaald type Nederlander zich toch een beetje schuldig als hij of zij daar maar zit lichaam te wezen op de porseleinen troon. De gorigheid moet dan bestreden met het hogere. Mutatis mutandis trok ik maar niet door bij de Darwin-haters.

Blijkbaar wek ik zo’n aaibare indruk dat potentiële versierders merken dat er totaal geen lichamelijke spanning zit tussen mijn avondpartner en mijzelf. Dat moet wel duiden op een langdurige relatie. Mevrouw fake vriendin kan zich dan fijn de rest van de avond wijden aan  netwerken, zichzelf voortstuwen in de vaart der volkeren of bezopen worden. Maar hey, er zijn meestal hapjes.

Het feestje in kwestie was iets cultureels. Niet iets met toegangskaartjes en een pauze, nee, het was meer socio-cultureel. De gemeente had het georganiseerd. Nu ja, een cultureel-etnische vereniging die ooit door de gemeente in het leven was geroepen en met subsidie in stand was gehouden, moest fuseren met een andere cultureel-etnische vereniging omdat ze beide jaren geld hadden gekregen maar er toch niet in geslaagd waren alle integratieproblemen in Nederland op te lossen. Bovendien waren ze ook nooit hun belofte nagekomen dat ze zouden regelen dat elke ochtend blonde elfjes frambozensap op je lippen komen druppelen om je wakker te maken.

Neenee, er moesten dingen veranderen. Gemeentemensen sloegen met hun vuist op tafel, de ondersteunende ambtenaren hoopten tevergeefs dat alles voorbij zou waaien en drie jaar later was de fusie een feit. En oh, wat zat de leut er goed in die avond.

Mevrouw fake vriendin was allang blij dat ze als vers afgestudeerde antropologe een job had kunnen vinden. Zij moest de fusie begeleiden. Dat betekende aanvankelijk middagen van vergaderen in rokerige, tl-verlichte lokalen. De middagen werden avonden en nachten. De vergaderingen werden ruzies, omerta, gewapende vredes. Vriendinlief verdroeg de blikken, snauwen en scheldpartijen. Evenals de ritsen aan sms’jes van getrouwde mannen.

De dansvloer van de rokerige, tl-verlichte feestzaal  was leeg. De tussenliggende tegels verdeelden de etnische groepen langs vroegere verenigingslijnen. Ik stond middenin, bij de hapjestafel. Die avond werd ik zo op mijn schouders geramd dat ik vreesde voor mijn sleutelbeenderen.

Er was muziek, toespraakjes, mannen die gingen huilen toen ze vertelden over hun partizanentijd, foto’s van mannen die in de verte staarden tegen een achtergrond van steigerende paarden, foto’s die overigens al snel verwijderd werden toen een handgemeen dreigde, discussies over waar een bepaald hapje vandaan kwam. De tijd had een looprek die avond.

De intense ongemakkelijkheid verbaasde me niet. Stel dat ik in Chili opeens naar de Belgisch-Russische vereniging moet om daar met bollo-smitto een samowaar te winnen.  Of ter ere van 11 juli een koud buffet geserveerd kreeg met sake. De Vlaamse Leeuw in het Frans. Nu zou ik allicht niet snel te vinden zijn bij een club waarin fijne houtsnedes van Jan Breydel bediscussieerd worden en de gedichten van Gezelle op muziek worden gezet. Niet dat daar veel op tegen is maar het is op zijn minst gedateerd te noemen. En die indruk maakte het hele culturele van deze melting pot-avond. Het was niet de cultuur van het land van herkomst dat hier gecelebreerd werd. Het was de cultuur uit het land van hun ouders, hun grootouders zelfs.

Voor haar deur kuste mevrouw vriendin me op de wang. Het was al laat, mijn wollen jas zoog vol met regen. Ik sprong op mijn Batavus, trapte tegen de wind in naar het café en bestelde een Poperings Hommelbier.

U zit op de Klara-site, dan maakt het waarschijnlijk dat deze muziek niet door het huis schalt als zoonlief een goed rapport heeft gekregen of als u een soundtrack zoekt voor die altijd spannende momenten tussen dessert en coïtus.

Dit in tegenstelling tot de mensen die hier zo van genieten dat er geen Hollands straatfeest of werkdagafsluiting voorbij kan gaan of er moet geluisterd worden naar dit genre van gehaktstaafteksten gespietst op stampvoetende beats. Hun oprechte vreugde is zo overweldigend dat ze willen dat die overslaat op de hele stad. Het is dan ook uit mensenliefde dat de muziek zo hard staat dat het bier uit het plastic trilt en glazen ogen breken in hun kas.

Dit bastaardkindje van dance en Nederlandstalige smartlap brengt op haast organische wijze de vraag naar voren: ‘Wat zou de Zuid-Afrikaanse schrijver en Nobelprijswinnaar  J.M. Coetzee hier nou van vinden?’

In zijn roman/essaybundel Dagboek van een slecht jaar treffen we het antwoord aan: ‘Muziek drukt gevoel uit, dat wil zeggen, geeft vorm en onderdak aan gevoel, niet in ruimte maar in tijd. In zoverre muziek een geschiedenis heeft die meer is dan een geschiedenis van de ontwikkeling van haar vorm, moeten ook onze gevoelens een geschiedenis hebben.’

Hij geeft een paar voorbeelden; zo wil de Romantiek een verloren gegane staat van vervoerdheid terugwinnen, Barok wil de mensen verder doen ontwikkelen dat het aan zwaartekracht gebonden klompje vlees, de Afrikaanse slavenmuziek ging zo met ritme aan de slag om het eigen lichaam terug te veroveren. Muziek als opslagplaats van gevoelens. Wat dan te maken van de dance die medio jaren negentig de bonkende clubs verliet, gemeengoed werd, en ‘Een bossie rode rozen’ deed geboren worden?

Stel even dat Coetzee gelijk heeft. Dat het bonkende ritme van rock-’n-roll de lust deed toenemen in een lichamelijk bevroren cultuur. No future in een wereld van Koude Oorlog en werkloosheid? PUNK! En dan het heden; waarom laten we ons zo graag wegvoeren op uitdijende klanktapijten van beats en bleeps? De Nobelprijswinnaar zou waarschijnlijk zeggen dat het consumentisme niet gebaat is bij veel variatie. Het geluid van de pneumatische hamer en de lopende band hebben onze ziel gevormd. Als we meegesleept willen worden, onze zorgen en de werkweek willen wegdansen, dan kan dat alleen maar op het geluid van de werkweek. Want maandag -de xtc nog knisperend achter onze ogen- moeten we er wel weer staan.

Ok, voor cultuurpessimisme is het altijd goed toeven bij mensen die boeken schrijven. Maar neem nu bovenstaand liedje. Je zou ook kunnen betogen dat mensen rechttoe rechtaan lol willen hebben en dat ze heel graag verliefd worden en elkaar onversneden graag zien en waarom daar moeilijk over doen? Een bossie, een bossie rode rozen, ik hou van je, blijf bij me. Zo bekeken is deze dreunende smartlap een uiting van een onversneden drang naar ideale liefde. Utopieën hebben als gemeenschappelijk kenmerk dat ze verlangen en vervulling op elkaar weten af te stemmen. Hoofdzakelijk door het leven te vereenvoudigen. Wat is er eenvoudiger dan de dreun? Het geluid dat we als mens als eerste horen.

Bon, ik probeer ook maar de goede kant in te zien van het huwelijksjubileum dat nu al weekend voortduurt bij mijn buren. O, kent u deze al?

‘[...] dat de Nederlandse vrouw, om maar één voorbeeld te noemen, breder en desnoods ‘plomper’ gebouwd lijkt dan de Franse of Italiaanse, zou men veilig in verband kunnen brengen met de omstandigheid dat zij drie kwart van een jaar op straat of op het land tegen een straffe wind moet optornen waarvan zelfs onze bomen scheef zijn gegroeid.’

Uit de inleiding van Meisjes van Nederland. De foto’s zijn van Emile van Moerkerken, de inleiding van Jan Blokker (1927), een toonbeeld van columnistische degelijkheid. Het boekje verscheen in 1959 en dat is, aldus de inleider, het laatste moment in de geschiedenis dat zo’n archief aangelegd kan worden. Vlak voor de jaren zestig aanbreken, kan nog zoiets als ‘typisch Nederlands’ onderkend worden. Daarna zal al rad Hollywood, de Max Factor-industrie en de steeds snellere mobiliteit der volkeren ervoor zorgen dat aan de Hollandse genen, gewoontes en garderobe nog maar weinig Bataafs kleeft.

Als Vlaamse mannen over Nederlandse vrouwen praten, komt dat plompe ook nogal eens naar voren. Toen Hugo Claus stierf, verscheen ondermeer deze foto:

Te zien zijn de Vlaming die nooit de Nobelprijs won en de Nederlandse actrice Elly Overzier. Iemand schreef in een zekere krant dat we hier met een bijzondere vrouw te maken hebben waar Claus duidelijk van onder de invloed is. Maar verkijk u niet op haar verleidelijke operahandschoenen en katachtige blik. Deze vrouw beschikt over een stevig stel benen waardoor ze niet uit het lood valt te slaan. Een degelijk postuur waaraan Claus zich kon optrekken en die hem behoedde voor zweverij. Dat soort gelul, inderdaad. Daarom heb ik geen moeite gedaan de auteur te onthouden.

Natuurlijk bestaat de Nederlandse vrouw ondertussen uit lichaamsdelen die van over de hele wereld komen. En de meisjes wier voorouders al eeuwen in de polder wonen? Wel, het schijnt nog steeds zo te zijn dat Nederland gemiddeld de langste inwoners heeft ter wereld. Dus waar Vlamingen en Blokker ‘plompheid’ zeggen, bedoelen ze eigenlijk groot.

Als je afgaat op de geschriften van semi-professioneel vrouwenafschuimer Jan Cremer, zijn gigantische vrouwen bijzonder aantrekkelijk. Hoewel. Hij heeft het zelden over vrouwen. Meer over een soort geografische verschijnsels louter bestaande uit bergen en spelonken. Deinende heuvelruggen die overgaan in zompige mergelgrotten. Sommige mensen hebben nu eenmaal meer met geologie dan anatomie. Misschien is het aardrijkskundige penisnijd.

Lezer, u komt bedrogen uit. Als u aan het einde van deze tekst bent gekomen, heeft u waarschijnlijk doorgelezen in de hoop dat  ik mijn eigen taxonomie van de Nederlandse vrouw zou vrijgeven. En dat dan liefst in vergelijking met een paar andere nationaliteiten. Het spijt me, over een dergelijke typologie beschik ik niet. Al moet ik u wel bekennen dat mijn oprechte verwerping van clichés en mijn afkeer van het labelen van mensen soms wat geschroeid wordt door een klein nostalgisch waakvlammetje. Bij dat povere licht lees ik dan vergeelde fotoboekjes en gedateerde romans.

Alleen, dat is niet altijd zo geweest. Dit schrijven Henk Blanken en Mark Deuze, respectievelijk journalist en mediawetenschapper:

‘Journalisten die zich [...] nog steeds beroepen op het beschavingsideaal van de journalistiek als bouwsteen van de moderne democratie, maken zich schuldig aan wat de historici Erik Hobsbawn en Terence Ranger the invention of tradition noemen. De journalistiek is geen eerbiedwaardige professie geworden door een cruciale rol te vervullen in de groei naar volwassenheid van de democratische natiestaat, die professionalisering heeft veel meer te maken met de voortdurende commercialisering van het beroep. De waarden en normen van de journalistiek – waarheidsvinding, objectiviteit, ethiek – ontstonden uit een behoefte van uitgevers, omroepbedrijven en adverteerders om een zo groot mogelijk publiek te bereiken. Hoe groter dat publiek, hoe groter de inkomsten. Een journalistiek die zich beroept op een kritische en democratische traditie, ‘autoproduceert’ haar eigen geschiedenis om de eigen, zorgvuldig geprivilegieerde positie te beschermen.’  ( uit het hun boek PopUp. De botsing tussen oude en nieuwe media- 2007)

Valt iets voor zeggen. Herinnert u zich die ene leraar nog die u aanraadde om meerdere kranten per dag te lezen zodat je verschillende visies meekreeg? Ja, omdat hij nog uit de tijd kwam, dat er nog zoiets als linkse en rechtse kranten bestonden.

Objectiviteit is maar relatief laat het karakteristieke criterium in de journalistiek. De naamgever van de meest prestigieuze prijs voor geschreven journalistiek, Joseph Pulitzer, stond aan de wieg van de massamedia. Dat deed hij niet door de overheid te controleren maar door zijn New York World (gekocht in 1883) te vullen met sensationele verhalen over al dan niet waar gebeurde rampen en misdaden. Hij was een van de eerste om de zogenaamde chocoladeletters te gebruiken voor koppen. Ironisch genoeg was dit grote lettertype ontworpen voor reclameboodschappen. Naast verzonnen verhalen introduceerde hij stripverhalen, sportpagina’s, societynieuws en typische ‘vrouwelijke’ onderwerpen als mode en huishoudtips. In een jaar wist hij zijn oplage van twintigduizend exemplaren te vervijfvoudigen. Toen amusement door andere media zoals tv en film, werd overgenomen, begonnen kranten zich meer te richten op hun taak van controleur van de overheid.

De Volkskrant bracht verleden weekend op de voorpagina dat Wilders extreem-rechts is. Dat was gelekt uit een wetenschappelijk advies aan de overheid, geschreven door drie wetenschappers. Extreemrechts kun je beschrijven aan de hand van een paar kenmerken en -JOH- Wilders heeft er daar een paar van. Niet alle, maar goed, hij wil mensen deporteren en boeken verbieden. En o ja, bij rellen mag de politie met scherp schieten. Dan kom je al een eind op zo’n definitieschaal.

Het advies is nog niet gepubliceerd, de bronnen zijn anoniem, het zijn bevindingen van een paar sociale wetenschappers die ze al een jaar eerder naar buiten hadden gebracht. De Volkskrant bracht het desondanks op de voorpagina. Een politieke keuze, lijkt me. In diezelfde week lanceerde de van oorsprong linkse VARA (Vereeniging van Arbeiders Radio Amateurs, jaja) Joop.nl. Het moet een progressieve tegenhanger zijn van shocklog Geen Stijl, u, misschien nog bekend van deze affaire.

Links en rechts, ze zijn weer terug. Even slikken voor wie is opgegroeid in de jaren negentig en dacht dat het gelul van Herman Brusselmans de meest treffende veruitwendiging was van ons post-ideologisch tijdperk dat duizend jaar zou duren en waar obsesitas en internetporno ongemak en genot in evenredige hoeveelheden zou toedienen. De ouwe lullen van Pearl Jam hebben nu eindelijk weer een goede plaat, dan dan weer wel. If something is lost, I wanna fight to get it back again. Ja! Precies! Maar wat was het ook alweer dat ik kwijt was?

Anaïs Nin begon met het roosgevingerde werk op aanvraag van een anonieme verzamelaar. Maar het was hem allemaal niet ranzig genoeg. Nin -leest iemand nog haar ‘reguliere’ romans?- ging stug door met het weven van haar literaire netkousen. Haar verhalen getuigen van verlangens, niet van ejaculatie. Gelukkig want een onomatopee volstaat voor die laatste handeling. Zet u vooral in de comments welke.

Ondanks de hoofdstuktitels van Genade is het geen werk in de trant van Ontucht in de kostschool of De pizzajongen kwam te vroeg. De lezer krijgt een tranche de vie van een libidineuze veertigster in Amsterdam. Manlief wordt flink bedrogen maar dat staat een goed gezinsleven niet in de weg. Hoogtepunten zijn de erotische herinneringen aan een incestueuze oom en een leraar met de hands on-aanpak. En wat is de roman toch heerlijk Nederlands. Dat betekent dat er na een rencontre nog even naar warenhuis de Bijenkorf gefietst moet om een kaascroissant. Hoewel de goedgeschreven seksscènes je niet om de oren vliegen in de Nederlandstalige literatuur, is dat niet de reden waarom de roman boven de boekenzee is getild. Neenee, er komen namelijk bekende mensen in voor. Echte.

Want frivole veertigster en haar man verkeren in kringen van Amsterdamse bestsellerschrijvers en televisiepresentatoren.  Sommige personages zijn wel heel eenvoudig terug te leiden. Een Matthijs van Nieuwkerk, een Volkskrant-journalist, een kookboekenschrijfster; nauwelijks verholen en aangekleed lopen ze in de roman rond. Van Nieuwkerk zag al eerder zijn seksleven geventileerd toen een paar stagiaires hem als een hijgerige alfa-wolf neerzetten. Maar van deze roman heeft hij weinig te vrezen. De waarschijnlijkheid dat journalistiek Nederland na het sociëteitsbezoek gezamenlijk een stripbar aandoet, lijkt me, tja,  tiré par les cheveux. Zeker als het om het soort stripbar gaat waarbij kutten in gezichten geduwd worden.

Wie een sleutelroman schrijft, moet nooit met zijn sleutels gaan rammelen, is de schrijverswijsheid. Parool en NRC deden al een poging om namen bij de schaamheuvels te kalken. Het zal de verkoop geen slecht hebben gedaan. Jammer, want de lookalike-scènes lijken er wat ongelukkig ingepropt. Een tussengang van frikandel, na de oesters en voor de asperges. Enfin, een schrijver moet opvallen. Ben ik even blij dat er een BV in mijn volgende boek zit.

De literaire journalisten hebben de mogelijkheid laten liggen om een goed artikel over de lustige letteren te schrijven. En de vergelijking te maken tussen de Dietsche bedrijvigheid op dat vlak en die in het buitenland. Een goedgevulde kast Nederlandstalige erotiek heb ik nog niet gevonden in Antwerpen of Amsterdam – de holebi-winkels daargelaten.

Wordt het eigenlijk ooit echt geil in de Vlaamse letteren? Of lezen we liever over postcoïtale huilbuien dan over de vreugde van een potje hatseflatsen? Moeten de letterkundige archeologen over vierduizend jaar echt genoegen nemen met De Geverniste Vernepelingskes?

PS Over de pikante inhoud van boeken gesproken.

(afbeeldingen zijn oude affiches van de Nederlandse Stichting voor Seksuele Hervorming, terug te vinden op Het geheugen van Nederland)

Hoewel haar accent geen twijfel liet bestaan over haar Nederlandse nationaliteit, verkoos de agente het Engels vol te houden. Ik neem aan dat haar linguïstische stugheid net als haar uniform het haar makkelijker zou maken als ze me zou moeten neerknuppelen. Zou ze ook ‘Freeze!’ roepen als ik vuurwapengevaarlijk werd?

Het Milosevic-proces was al twee jaar gaande. Het persbureau waar ik voor werkte, was het enige Nederlandse medium dat nog de moeite nam om verslag te doen van iedere millimeter aan bloederige geschiedenis die werd blootgelegd. De juridische precisie begon in te dikken tot archeologische traagheid. Het recht moest zijn gang hebben. Het recht kreeg een labyrint.

In het Haagse museumkwartier forensde een gepantserde colonne tussen gevangenis en Joegoslavië-tribunaal. Milosevic, die er niet als een monster uitzag, zat bij zijn eigen rechtszaak als een bloemist bij de veiling. Wachtend tot er een kansje langs komt. Omdat hij het vredestribunaal niet erkende, had hij geen advocaat. Een griffier stond hem bij. Met de makke neerbuigendheid van een sommelier die een cola uit de kelder haalt. Een dikke glazen wand scheidde het Hof van journalisten en schoolreisjes.

Schuin naast de man die beticht werd van duizenden doden, zat een bewaker hem voortdurend aan te kijken. Die werd om het half uur gewisseld. Milosevic keek altijd even vriendelijk bij de wisseling van de wacht. Ik dacht aan deze scène van Eddy Izzard. Naast afnemende scherpte was het ontwikkelen van sympathie voor de gevangene allicht een de belangrijkste reden om de bewakers te laten rouleren. Mensen bestaan uit gelijke delen samenwerking als nijd.

Voortdurend gingen Ikea-gordijntjes op en neer als een geheime getuige werd opgevoerd. Microfoons werden op die momenten uitgeknipt. Teken dat het tijd was voor koffie. Een tiental Balkan-journalisten bietsten sigaretten,  vroegen waar ik die leren jas had gekocht of legden hun verontwaardiging uit wanneer ze geagiteerd waren. Na uren van telkens dezelfde vragen, onderbroken door onachterhaalbare getuigenissen, het tonen van schimmige kleurenkopieën van wapenemblemen, was hun boosheid de beste indicator voor nieuwswaardigheid. De berichten die ik tikte, verschenen nooit in de krant. Of ze waren zo ingekort dat alle urgentie er uit geredigeerd was.

Beschaving deed zijn werk in deze zaal. Milosevic’ straf was allang gaande. Bureaucratie, niet rechtspraak, had hem veroordeeld. Vandaag is Karadzic voorgeleid in Den Haag. Hij hanteert dezelfde vingers-in-oren-techniek als het Monster. De rechter die ik ooit aan het werk zag, is al gestorven. Evenals Milosevic. De rechter aan een tumor, de verdachte aan hoge bloeddruk en hartfalen. De dood van mensen met een kantoorbaan.