Onze belgitude is misschien wel Europa’s best bewaarde geheim. We bekleden heel wat internationale topposities, maar geen kat die weet dat het Belgen zijn. Die nationale bescheidenheid doet me bij m’n Franse vrienden dan ook de das om. Ze vinden ons sympathiek en schattig, maar voelen zich meteen bevestigd in hun Franse superioriteit.

Toch zijn zelfs de trotse Fransen inmiddels het noorden kwijt omtrent hun eigen identiteit. Sarkozy lanceerde een tijd geleden het ‘debat over de nationale identiteit’, met als kernvraag: “Wat betekent het om Frans te zijn?”

In een poging om de Fransen te verenigen rond de nationale identiteit (en z’n eigen populariteit op te krikken) worden over het hele land debatten georganiseerd. De conclusies worden deze week bekend gemaakt en zouden moeten leiden tot een gemeenschappelijke visie op de moderne Franse identiteit. Het debat is de laatste maanden echter compleet ontspoord in een racistisch getint discours (ook in de hoogste politieke kringen) dat eigenlijk alleen nog maar over immigratie gaat. Het blijkt de Fransen meer te verdelen dan te verenigen, met als voorlopig hoogtepunt een petitie van kunstenaars en academici die ijveren voor het stilleggen van het uit de hand gelopen debat .

Deze week verschijnt hier ook de lang verwachte biopic rond Serge Gainsbourg. Frankrijks grootste culturele icoon. De cast is een bont allegaartje van oude en nieuwe Fransen, en heel wat culturele helden van de Franse 20e eeuw passeren de revue. Laetitia Casta, wiens portret model stond voor de nieuwe Marianne, vertolkt bovendien de rol van Brigitte Bardot. Een betere product placement voor de Franse nationale identiteit lijkt me moeilijk. Misschien moet Sarkozy alle Fransen een ticketje voor de film cadeau doen? Het zou alleszins helpen om het debat terug te brengen tot de essentie.

Blijkbaar wek ik zo’n aaibare indruk dat potentiële versierders merken dat er totaal geen lichamelijke spanning zit tussen mijn avondpartner en mijzelf. Dat moet wel duiden op een langdurige relatie. Mevrouw fake vriendin kan zich dan fijn de rest van de avond wijden aan  netwerken, zichzelf voortstuwen in de vaart der volkeren of bezopen worden. Maar hey, er zijn meestal hapjes.

Het feestje in kwestie was iets cultureels. Niet iets met toegangskaartjes en een pauze, nee, het was meer socio-cultureel. De gemeente had het georganiseerd. Nu ja, een cultureel-etnische vereniging die ooit door de gemeente in het leven was geroepen en met subsidie in stand was gehouden, moest fuseren met een andere cultureel-etnische vereniging omdat ze beide jaren geld hadden gekregen maar er toch niet in geslaagd waren alle integratieproblemen in Nederland op te lossen. Bovendien waren ze ook nooit hun belofte nagekomen dat ze zouden regelen dat elke ochtend blonde elfjes frambozensap op je lippen komen druppelen om je wakker te maken.

Neenee, er moesten dingen veranderen. Gemeentemensen sloegen met hun vuist op tafel, de ondersteunende ambtenaren hoopten tevergeefs dat alles voorbij zou waaien en drie jaar later was de fusie een feit. En oh, wat zat de leut er goed in die avond.

Mevrouw fake vriendin was allang blij dat ze als vers afgestudeerde antropologe een job had kunnen vinden. Zij moest de fusie begeleiden. Dat betekende aanvankelijk middagen van vergaderen in rokerige, tl-verlichte lokalen. De middagen werden avonden en nachten. De vergaderingen werden ruzies, omerta, gewapende vredes. Vriendinlief verdroeg de blikken, snauwen en scheldpartijen. Evenals de ritsen aan sms’jes van getrouwde mannen.

De dansvloer van de rokerige, tl-verlichte feestzaal  was leeg. De tussenliggende tegels verdeelden de etnische groepen langs vroegere verenigingslijnen. Ik stond middenin, bij de hapjestafel. Die avond werd ik zo op mijn schouders geramd dat ik vreesde voor mijn sleutelbeenderen.

Er was muziek, toespraakjes, mannen die gingen huilen toen ze vertelden over hun partizanentijd, foto’s van mannen die in de verte staarden tegen een achtergrond van steigerende paarden, foto’s die overigens al snel verwijderd werden toen een handgemeen dreigde, discussies over waar een bepaald hapje vandaan kwam. De tijd had een looprek die avond.

De intense ongemakkelijkheid verbaasde me niet. Stel dat ik in Chili opeens naar de Belgisch-Russische vereniging moet om daar met bollo-smitto een samowaar te winnen.  Of ter ere van 11 juli een koud buffet geserveerd kreeg met sake. De Vlaamse Leeuw in het Frans. Nu zou ik allicht niet snel te vinden zijn bij een club waarin fijne houtsnedes van Jan Breydel bediscussieerd worden en de gedichten van Gezelle op muziek worden gezet. Niet dat daar veel op tegen is maar het is op zijn minst gedateerd te noemen. En die indruk maakte het hele culturele van deze melting pot-avond. Het was niet de cultuur van het land van herkomst dat hier gecelebreerd werd. Het was de cultuur uit het land van hun ouders, hun grootouders zelfs.

Voor haar deur kuste mevrouw vriendin me op de wang. Het was al laat, mijn wollen jas zoog vol met regen. Ik sprong op mijn Batavus, trapte tegen de wind in naar het café en bestelde een Poperings Hommelbier.

Maar er staat heel veel tegenover, zeker in Washington D.C. Nagenoeg de volledige ruimte tussen het parlementsgebouw en het Witte Huis – de Mall – is gevuld met nationale musea: kunst, geschiedenis, ruimte- en luchtvaart, natuur… Allemaal gratis, 364 dagen per jaar (ze sluiten enkel op Kerst). A Gift to the Nation. En daarnaast is er ook nog de buitengewone zoo (met de wereldberoemde reuzenpanda’s) en een hele reeks kleinere musea. Ook allemaal gratis. De hier al eerder vermelde en fenomenale Library of Congress: idem. Natuurlijk: mensen die er werken klagen wel eens over de budgetten waarmee ze het moeten stellen en de voortdurende dreiging van het parlement om hun toelage in te krimpen. Maar intussen straalt het hele museum- en bibliotheekcomplex rond The Capitol voor de bezoeker alleen maar rijkdom en generositeit uit.

En dan nog is er meer. Naast een van de drie gebouwen van de Library of Congress bevindt zich de Folger Shakespeare Library: de belangrijkste bibliotheek ter wereld voor onderzoek naar Shakespeare met wellicht ook de grootste collectie in verband met de Europese Renaissance buiten Engeland. Een geschenk van oliemagnaat Henry Folger. Er zijn tentoonstellingen (de wereldberoemde eerste folio van Shakespeare kun je helemaal digitaal zien, bladzijde per bladzijde, met of zonder commentaar), er is een theater, een studieruimte en, uiteraard, een welgevulde museumshop.

Zondag vierde men er de 444ste verjaardag van Shakespeare met een opendeurdag, kinderanimatie, theateropvoeringen, Renaissancemuziek en gratis taart voor iedereen. En dat waren toch al gauw zoveel mensen als de Bard kaarsen mocht uitblazen die dag. En ook dat is typisch Amerikaans: mensen met teveel geld die iets willen terugdoen voor de gemeenschap. Zoals ik al zei: wat weten zij eigenlijk van cultuur?