We hebben er twee zware maanden op zitten: skiseizoen! Anderhalf jaar geleden had ik nog nooit geskied, had ik me zelfs nog nooit voorgesteld dat ik ooit zou skiën. Maar we zijn nu eenmaal in het skiënde deel van Italië beland en als de dalen er ‘s winters koud, grijs en mistroostig bijliggen, lonken die witte bergen aan de horizon misschien nog verleidelijker dan onder een blauwe zomerhemel.
Het nieuwste Belgisch- Europese exportproduct
Het Belgische EU-voorzitterschap loopt stilaan op zijn einde. Of jullie van die zes maanden in België iets hebben gemerkt, verneem ik graag bij gelegenheid. Hier in Varese zijn de mensen in ieder geval niet veilig geweest dankzij het plaatselijke Belgische feestcomité. Een concert van Tom Dice in juli, een museumworkshop rond René Magritte in oktober, een JCVD-film in november, friet, bier, witloof, chocolade à volonté … en dan vergeet ik nog de helft. De klap op de vuurpijl staat op het programma voor december: twaalf saxofonisten komen de pannen van het dak spelen in de operazaal van Varese. lees meer …
Ja, het was vakantie. En helaas is die voorbij. Twee maanden lang is het hier zonnig geweest – één van die maanden waren we in België, terwijl de helft van onze Belgische vrienden in Toscane op vakantie was.
Maar ook hier in het noorden van Italië hebben we wat bezoek gehad. Het fijne daarvan is dat die bezoekers je mee door hun ogen laten kijken naar de plek waar je woont. Italië, het land van voetbal! Tja, dat we daar nog niks van gemerkt hadden … (Toen we nog in Brussel woonden, merkten we altijd wie er belangrijke matchen had gewonnen door de lawaaierige vreugdestoeten die door de straten trokken!)
Rémy die bij ons op bezoek is, is jarig en aangezien hij dol is op voetbal staat er dus een uitstap op het programma naar het voetbalstadion Giuseppe Meazza in San Siro. Zegt u dat iets? Mij eerst in ieder geval niet, maar nu weet ik er dankzij Rémy bijna alles van. Dat stadion is de tempel van Inter Milan. lees meer …
Lombardije blijft voor mij een plek vol contrasten: industrie naast haast ongerepte landschappen, met sneeuw bedekte bergtoppen bij tropische temperaturen, uitgestrekte meren op een boogscheut van alpenweiden …
Op een veelbelovende en hete dag rijden we langs de oever van het Lago Maggiore (zo blauw dat het pijn doet aan je ogen). Voorbij Luino gaan we landinwaarts, langs alsmaar scherpere haarspeldbochten hoger en hoger de bergen in, tot we aankomen in Curiglia. Dat is een in een dal gelegen dorp, waar je snel doorheen bent, maar enkele kilometers verder stopt de weg abrupt en heb je twee mogelijkheden om verder te gaan: een bergpad op of een berglift nemen. Aangezien er enkele kleuters mee moeten, kiezen we voor de berglift, zodat we op tien minuten boven staan, in plaats van na een uur sjokken. lees meer …
Schizofreen
Ik heb al verteld dat ik eigenlijk maar met de helft van mijn hoofd in Italië woon. Een groot deel van mijn gedachten ging het voorbije jaar naar Litouwen. Of beter gezegd: een groot deel van mijn tijd hier zat ik niet verdiept in Italiaanse, maar in Litouwse woordenboeken en was ik Litouwse poëzie aan het vertalen. Het was inderdaad een schizofrene situatie en zorgde voor heel wat kortsluiting in mijn hersenen. Maar zulke zaken vallen mettertijd ook wel in hun plooi. En nu is het resultaat er: op maandag 14 juni overhandigde Leo Peeraer van uitgeverij P het eerste exemplaar van de vertaalde bundel aan de Litouwse schrijver Eugenijus Ališanka, en het tweede exemplaar aan mij.
Alles is veel voor wie niet veel verwacht.
Het was maar een piepkleine gebeurtenis op de agenda van het grote internationale festival Poetry International dat elk jaar in Rotterdam wordt gehouden, maar voor mij was het één van de grootste momenten in mijn leven tot nu toe (schrijvers leren wel gelukkig te zijn met weinig;-). Een jaar zweet en tranen had eindelijk vorm gekregen in een echt boek. ‘Uit het archief van ongeschreven brieven’ koos ik uiteindelijk als titel, ontleend aan een ietwat melancholieke, prachtige reeks gedichten die erin zijn opgenomen. Tot mijn vreugde zie ik ook Ališanka blij verrast kijken als hij het boek voor het eerst ziet. Het ziet er sober, maar chic uit, en het chicste is natuurlijk wat erin staat: meer dan vijftig gedichten in Nederlandse vertaling en in Litouws origineel. Niet veel uitgeverijen durven zo nog iets uitgeven.
Het leven houdt zijn wonderen verborgen …
Dit avontuur begon nu bijna twee jaar geleden. Of moet ik zeggen zes jaar geleden, toen ik door omstandigheden de kans kreeg om Litouws te leren. Bijna niemand leert Litouws, en als ik goed had geweten waaraan ik begon had ik het ook nooit van mijn leven gedaan. Van alle talen die ik al geleerd heb, en dat zijn er wel wat, is het de allervreselijkste taal, en dan wordt het nog door bijna niemand gesproken ook. Nu ja, drie-vier miljoen is niet helemaal ‘bijna niemand’, en omdat er zo weinig buitenlanders zijn die hun taal willen leren moet ik zeggen dat alle Litouwers die ik al ben tegengekomen ontzettend vriendelijk en behulpzaam zijn als ik me verstaanbaar probeer te maken, wat na die zes jaar eigenlijk nog altijd moeilijk is, o.a. omdat ik nu ook weer niet zo vaak Litouwers tegenkom en Litouwen niet vaak op mijn route ligt. Maar lezen kan je overal, en internet is een godsgeschenk voor mensen als ik, dus leerde ik het werk van Eugenijus Ališanka kennen, en vond het heel interessant. Het toeval wou dat hij werd uitgenodigd voor een literaire manifestatie van de Brusselse organisatie Passa Porta, zodat ik hem kon ontmoeten en het idee van een bloemlezing met hem kon bespreken. Eerlijk gezegd wou ik niet alleen weten of hij zo’n bloemlezing zag zitten, maar ook of ik hem als persoon wat zag zitten, want ik wist dat dat wel moest als we zo’n lange literaire reis samen zouden ondernemen. Alles zat gelukkig meteen snor.
… tot het ze plots toont in hun vollen pracht.
En zo belandden we samen op Poetry International, Ališanka als dichter, ik als vertaler. Ook van het festival was hij helemaal onder de indruk. En welke dichter zou ook niet, als je een week in Rotterdam kan vertoeven tussen een keur van interessante dichters uit de hele wereld, de perfecte broedplaats voor levenslange poëtische vriendschappen en samenwerkingsverbanden. Tien jaar geleden was ik hier zelf als dichter en leerde ik onder andere een Nigeriaanse dichter en mensenrechtenactivist kennen, Ogaga Ifiwodo, die enkele jaren later bijna in een gevangenis bezweek aan de typische onpoëtische ziekten waar zo’n oord je op trakteert. Na zijn vrijlating onder internationale druk weigerde hij het asielaanbod van Nederland, omdat hij dan nooit meer naar Nigeria zou kunnen gaan, maar een studiebeurs voor de VS bood uitkomst. Uitgerekend deze week krijg ik bericht van hem dat hij op het punt staat zijn doctorstitel van de Cornelluniversiteit in ontvangst te nemen. Soms is het leven goed …
P.s. Ik zou dat moeten gaan vieren tijdens het optreden van Femi Kuti op Couleur Café, maar tegen dan zit ik alweer op mijn trouwe post in Italië, beloofd.
Alpijns onweer
Voor wie van regen houdt was april zelfs naar plaatselijke normen een hoogtepunt. Op enkele dagen aan het begin van de maand na, die iedereen de valse hoop gaven dat de lente eindelijk zou beginnen, was het een ononderbroken opeenvolging van gekletter en gedonder. Bij kennissen sloeg de bliksem in, maar dat overleef je blijkbaar soms, alleen waren telefoon, fornuis en nog wat dingen stuk, en oh ja, er was ook een gat in het dak … Het was waar dat wij ook die avond bij elke bliksem hadden zitten tellen, soms maar tot twee, om te meten hoe lang het duurde tot we de donder hoorde. En bij elke donderslag daverde ons huis. Een alpijns onweer is telkens weer een belevenis.
Wolkensoep
Op een moment dat de regen toch eens beperkt is tot iets druilerigs houden we het niet meer uit in ons huis en maken we een bergwandeling. Op de kaart staat het ene panoramische punt na het andere aangeduid. En inderdaad, we komen heel wat plekken tegen waar de dennenbomen plaats ruimen voor een fantastisch uitzicht … op dampende, dreigend dansende wolken. Het lijkt of de dalen enorme kookpotten van heksen zijn waarin de gevaarlijkste toverdranken staan te pruttelen.
Opklaringen
Maar nu is het mei! Plots is de zon er en doet alles opdrogen. De hagedissen glippen voor je voeten weg zodra je een stap in de tuin zet. De tuin ruikt naar jasmijn en blauwe regen. De thijm en de salie staan te schreeuwen om in de pot te mogen. Bovendien heb ik net een groentenwinkel ontdekt waarvan gezegd wordt dat ze alles rechtstreeks uit het zuiden van Italië aanvoeren. Alles is er sappig en rijp, en er worden ook koekjes, kazen en worsten verkocht die je nergens anders vindt. Zo ontdek ik burrata – het lijkt een beetje op een enorme mozzarella, maar als ik het ’s avonds in een slaatje met tomaten opdien, slaakt iedereen kreten van verrukking: het is nog veel en veel lekkerder, sappiger, hartiger.
Mijn lievelingsrecept geef ik jullie ook maar mee: pasta met blauwe kaas en heel veel salie. Voor de geraffineerdere versie maak je een witte saus met een pakje blauwe kaas en een glas witte wijn erbij, waaraan je aan het eind nog een vijftiental jonge, versnipperde salieblaadjes toevoegt. Dat serveer je dan met pasta. Voor de luie versie doe je gewoon blauwe kaas en versnipperde salieblaadjes bij pasta. Goeie pasta, natuurlijk. Italiaanse …
In mijn agenda stond het al maanden aangestipt. Niet het festival van San Remo, het carnaval van Venetië of de wereldkampioenschappen kunstschaatsen van Turijn, laat staan de regionale verkiezingen. Maar wel de kinderboekenbeurs van Bologna. Voor iets met boeken ben ik altijd te vinden, voor kinderboeken nog meer. Ik laat het regenachtige Varese achter me, en kom in een zonnig Bologna terecht, waar een pendeldienst me recht van het station naar de beurshallen brengt. Lelijke gebouwen, maar zodra ik er binnenstap, kom ik terecht in een sfeer van betovering …
De mooiste boeken uit de hele wereld zijn hier uitgestald: Japanse kinderboeken overladen met kersenbloesem, Slowaakse prenten van allerlei soorten Baba Jaga’s, Arabische boeken die je van achter naar voren moet doorbladeren, boeken in het Catalaans, Baskisch, noem maar op. Het is hier niet zo druk als op de boekenbeurs van Antwerpen, waar horden ongerichte boekenliefhebbers elkaar over de voeten struikelen. Maar wie hier is, is bezig en rijgt het ene ernstige gesprek aan het andere. Op de verdieping van de literaire agenten strekt zich voor mijn ogen een hilarisch landschap uit van lange rijen hokjes van een meter op twee waarin telkens twee mensen aan een klein tafeltje met elkaar in gesprek zijn. Gelukkig heb ik eraan gedacht op voorhand afspraken te maken. lees meer …
Uit Brussel komt er een nieuwsbrief van Passa Porta. Daar loopt in maart een tentoonstelling van kunstenaar Richard Venlet die gedichten van de Italiaanse dichter Fabio Scotto over de Dansaertbuurt een plaats moet geven. Brussel heeft niet één stadsdichter – hoeveel talen zou die wel niet moeten kennen- maar de organisatie Het Beschrijf nodigde verschillende dichters uit alle streken van België en ver daarbuiten uit om telkens over een bepaalde buurt van ons aller hoofdstad iets te schrijven.
Fabio Scotto en Richard Venlet
En de Italiaanse dichter blijkt uit mijn streek in Italië te komen, uit Varese, de dichtstbijzijnde stad voor ons, waar ik al bijna niet meer naartoe ga, omdat er toch geen fatsoenlijke boekhandel is. Nu is er dus een dichter gesignaleerd … Misschien wil hij mij wel in zijn stad wegwijs maken zoals hij mijn stad heeft verkend?
In de beste boekhandel van de stad kan ik alleen het laatste boek uit zijn uitgebreide oeuvre kopen, ‘A riva’, poëtisch proza waarin de schoonheid van het merengebied wordt bezongen: ‘Un lago è il grande occhio della terra …’, een meer is het grote oog van de aarde, kristallijn van kleur, met af en toe een traan door de wind of door een bruusk afscheid; een oog dat niet ziet, maar je op elk uur van de dag in de gaten houdt.
Na het lezen hiervan verwondert het me niet dat hij meteen als we elkaar ontmoeten benadrukt dat hij eigenlijk niet van deze stad houdt, maar wel van de meren in de buurt. ‘Vooral ook vanwege de politieke evolutie hier … ‘, zegt hij bedroefd. We lopen over het Garibaldiplein en hij wijst mij op de vlag van Lega Nord, die aan het balkon van de partijzetel hangt. ‘Garibaldi was voor de eenheid van Italië. Zij willen de onafhankelijkheid van het noorden. Het is geen toeval dat ze hier hun vlag komen planten.’ Ik had me voorgenomen om het niet over politiek te hebben, maar net zoals bij veel andere Italianen die ik tegenkom, is het gewoon niet te stuiten, zo verontwaardigd zijn ze over de gang van zaken in het land. Scotto legt uit dat hij eigenlijk van Sardische afkomst is, uit een familie van zeelui, die wel vaker in havens buiten Sardinië de liefde van hun leven tegenkwamen en er zich dan vestigden. Zijn vader was de eerste in de familie die geen zeeman werd. Hij kwam als jurist in Varese terecht.
“Ik heb dus ook zuiders bloed in mij, zoals bijna alle Italianen. Al dat gepraat over een zuivere noordelijke cultuur is dan ook onzin. De mensen hebben hier altijd pizza’s gegeten en tango gedanst.” Met hart en ziel pleit Fabio Scotto voor de vermenging, voor het ‘onzuivere’, zoals hij zelf in zijn gedichten onder andere soms Frans en Italiaans combineert, of poëzie en proza. Geen wonder dat hij tijdens zijn verblijf in Brussel een gedicht heeft gewijd aan het Zinneke, het hondje dat de Brusselse bastaardidentiteit symboliseert, en waarvan er een beeld in de Kartuizerstraat staat:
“Zijn linkerachterpoot in de lucht
pist de bastaard op de kasseien
de Kartuizerstraat
Zinneke, een van ons
Wie weet waar vandaan
Wie weet waarheen gegaan
(vert. Sandra Verhulst)”
Ja, aan Brussel heeft hij een nieuwe liefde overgehouden. ‘Ik ging er naartoe met de vooroordelen van een Fransman, want ik ben professor Franse literatuur, maar na een week rondlopen en allerlei lieve mensen ontmoeten, van een minister tot politieke vluchtelingen, ben ik er helemaal door betoverd.’
En ik denk aan het gedenkteken op de Anspachlaan waar Scotto waarschijnlijk onopgemerkt langs is gelopen, dat ik zelf ook pas heb opgemerkt, en dat een huis aanduidt waar Giusseppe Mazzini, één van de belangrijke geestelijke vaders van het eengeworden Italië, in ballingschap verbleef.
Tja, hoe vaak denk ik niet bij mezelf: de aarde is echt wel rond …
Nooit in mijn leven heeft een haar op mijn hoofd eraan gedacht om in Italië te gaan wonen. Tot twee jaar geleden was ik er nog maar drie keer geweest, telkens voor mijn werk, met een hectisch programma dat geen plaats vrij liet voor culturele uitstapjes.Ik ben dan ook slavist van opleiding, en kan u tracteren op wel tien heerlijke schotels op basis van kool of rode biet, citeer Russische dichters als u dat blieft, maar van Italiaanse cultuur kende ik niks tenzij het in België of Oost-Europa was terechtgekomen …
En dan komt je man thuis met een aanbod voor een droomjob in … Italië. We hadden al eens een aanbod in Oekraïene afgewimpeld, vanwege meer bepaald in Tsjernobyl, een ander voorstel in de Ivoorkust op het moment dat daar een burgeroorlog in de lucht hing … Je kan niet altijd nee zeggen.
Zo begon dus ons totaal ongepland Italiaans avontuur. En het interessante is dat dat al meteen in Brussel begon. Zodra ik begon te vertellen aan kennissen en vrienden dat we naar Italië zouden verhuizen, kwam iedereen boven met verhalen over Italiaanse grootouders, eigen jaren in Italië, andere mensen die daar waren gaan wonen, begonnen ze spontaan in het Italiaans te praten of te zingen, kortom, ik leek wel de enige die nog niets met Italië had. De artikels van Anne Morelli over Italiaanse immigratie in België kwamen voor mijn ogen tot leven.
Natuurlijk waren we in Schaarbeek al goed bedeeld met het chique Italiaanse restaurant Le Stelle aan de prachtige Louis Bertrandlaan en één van de beste ijssalons van Brussel, Coccoza bij het Josaphatpark, dat niet moet onderdoen voor dat andere beroemde Italiaanse ijssalon aan de andere kant van Brussel, Chez Zizi. Maar nu werden we uitgenodigd op een Italiaanse maaltijd bij vrienden waarvan we helemaal niet wisten dat ze een jaar in Napels hadden gewoond, ging ik op zoek naar Italiaanse boekhandels en vond er een fantastische Piola Libri in de Franklinstraat en ontdekte ik zowaar een Italiaans schooltje in Elsene waar mijn kinderen samen met kinderen van Italiaanse immigranten Italiaans konden gaan leren. Dus tuften we elke vrijdag na school met de tram van Schaarbeek naar Elsene naar de Italiaanse les, en op de terugweg stopten we bij het Warandepark om een pizza te gaan eten in de met talrijke Italiaanse restaurants gezegende buurt achter het Parlement. De directrice van het schooltje begroette ons vanaf de eerste keer in het Italiaans, de serveerster van Da Napoli sprak in haar allerliefste Italiaans met mijn kinderen. Aan de uitgebreide culturele programmatie van het Italiaans Instituut van Brussel kwamen we niet eens meer toe!
Klein detail dat iedereen enthousiast over het oog zag: onze bestemming was Noord-Italië. Niet het land van de pizza, niet het land van de zon, maar dat van risotto en regen … In de zomer wordt het de bloementuin van Italië genoemd, omdat het landschap er dankzij regelmatige buien niet zo verschroeit als in het zuiden, maar voor de rest van het jaar staat het ook wel bekend als het pissijn van Italië … ‘Het merengebied’ klinkt dan weer wat aantrekkelijker in een toeristische brochure, en inderdaad heb je hier prachtige uitzichten over het Lago Maggiore of één van de andere meren hier in de buurt, met schitterend besneeuwde bergen op de achtergrond, maar als je dan weet dat bijna al die meren morsdood zijn door lozingen van de cementindustrie ben je gewaarschuwd voordat je zomaar een duik neemt in het eerste het beste water!
En zo word ik dus jullie Italië-correspondent … Het zal totaal onorthodox zijn omdat ik het allemaal zelf nog aan het ontdekken ben en omdat dit niet het Italië is zoals je het kent uit het zoveelste boek over ‘mijn droomhuis in Toscane’. Voilà, het decor is geschetst …
Laatste reacties