Deze week viert Tate Modern zijn tienjarig bestaan. Als kunstliefhebber en Londenaar, heb ik elk moment van die eerste tien jaar heel bewust meegemaakt. Tate Modern (zonder ‘the’ ervoor !) landde in 1999 in hartje London als een soort buitenaards spaceship. Dit reusachtige gebouw aan de Thames, een voormalige elektriciteitscentrale, werd het nieuwe huis voor de moderne collectie van de prestigieuze Tate Britain en meteen ook Londen’s eerste publieke museum voor moderne kunst. Maar waarom hebben we er zo lang moeten op wachten ?

Begin jaren negentig lanceerde marketinggoeroe Charles Saatchi het fenomeen “Brit art”. Met zijn gedurfde visie en welgevulde portemonnee kocht hij het werk van de net afgestudeerde Young British Artists van de Londonse kunstscholen (de YBA’s zoals ze hier genoemd worden). Denk maar aan de welbekende opgezette haai van Damien Hirst of het  onopgemaakte bed van Tracey Emin. De choquerende en sensationele kunst van deze jonge artiesten was in een klap honderdduizenden ponden waard en werd door alle kranten en zelfs door de Engelse roddelblaadjes opgepikt. Hun kunst werd tentoongesteld in Saatchi’s commerciële galerie, in hippe galeries zoals de White Cube in Shoreditch en op de jaarlijkse Freeze expo’s. Deze expo’s werden tijdelijk opgericht in Regent’s Park. Ik heb er destijds zelf uren aangeschoven voor een glaasje champagne en een glimp van de nieuwe beroemdheden en hun entourage van rocksterren and modellen.

Moderne kunst was plots supercool en als jonge Londenaar vond ik deze nieuwe beweging erg intrigerend. Maar het bleef uiteindelijk een vrij elitair gebeuren – de kunst was enkel beschikbaar voor wie het zich kon veroorloven en de hipste galerie wist te vinden.  De nood aan een museum van moderne kunst waar deze werken toegankelijk zouden zijn voor iedereen – een Londonse versie van het Centre Pompidou, zeg maar – werd alsmaar dringender.

Maar toen de Queen in de reusachtige turbinehal van de Tate het lintje doorknipte, waren de opinies van de Londenaars erg verdeeld. Veel kunstliefhebbers vroegen zich af hoe een gebouw met zulke reusachtige proporties een intieme kunstervaring kon aanbieden. Ze waren gewend aan kleine, trendy galeries en secret happenings. Het leek een waanzinnig onderneming en niet iedereen raakte overtuigd door het gebouw met de proporties van een shoppingcenter.

We zijn nu tien jaar later en de wereldwijde populariteit van het museum heeft zelfs de verwachtingen van directeur Nicholas Serota overtroffen. Het museum krijgt jaarlijks vijf miljoen bezoekers over zijn betonnen vloer, wat meer is dan bij om het even welk ander museum in de wereld. De ruwe, spectaculaire architectuur – op zich al een bezoekje waard – draagt hieraan bij. Maar er is meer.

De permanente collecties die je gratis kan bezoeken zijn op een revolutionaire manier samengesteld. Zo worden Claude Monets Waterlelies naast een vroege Jackson Pollock gehangen onder de ironische titel “abstract impressionisme”. Overal in het museum is er de mogelijkheid om commentaar achter te laten of even te  gaan zitten in een gezellig hoekje. Je wordt uitgenodigd op je gevoel af te gaan, zelf inzicht te verwerven zonder terug te moeten vallen op een encyclopedische kennis van de kunstgeschiedenis. Tate is erin geslaagd de misvatting weg te nemen dat kunst enkel kan gesmaakt worden met de nodige achtergrondkennis. De uitnodigende slogan van de Tate vat het goed samen: “Look again, think again.”

Tate bezoeken is fun. Je komt binnen langs de grote turbinehal waar populaire en vaak gigantische kunstinstallaties erop gericht zijn iedereen meteen te betrekken bij het gebeuren. Ze worden dan ook gesmaakt door het brede publiek. Mijn favoriete installatie was de 55 meter lange roetsjbaan van Carsten Höller uit 2006, een glijbaan die vertrok van het vijfde verdiep tot helemaal beneden. Ik heb mijn afvaart destijds weken op voorhand moeten boeken gezien het enorme succes. Daarnaast was er The Weather Project uit 2003, een mistige artificiële zonsondergang van de Deense artiest Olafur Eliasson, die bezoekers liggend op de grond konden bewonderen.
Anish Kapoors reusachtig rood Marsyas sculptuur uit 2002 zweefde prachtig in de metale structuur en de meer recente crack in de vloer, ‘Shibboleth’, van Colombiaanse artiest Doris Salcedo heeft niet alleen op de Tate vloer, maar ook in mijn geheugen een permanent litteken achtergelaten.

Tate Modern presenteert kunst waar je als kijker zelf deel van uitmaakt, en de interpretatie wordt belangrijker dan het object zelf. Het grote verschil met de traditionele musea, waar je met de handen achter de rug naar een werk staart, is dat je in Tate Modern de kunst niet alleen mag aanraken, maar dat je zelfs uitgenodigd wordt om er iets mee te doen. Dat is de sleutel van het succes van Tate, en ik kan iedereen een bezoekje aanraden – zeker nu Tate uitbreidt met een serie olietankers die nog meer kunst zullen uitspuiten in de toekomst!

Het Salon International Du Livre Ancien dat jaarlijks in  het Grand Palais georganiseerd wordt, is nu niet  meteen een grote publiekstrekker. Ware het niet dat twee bibliofielen er dit jaar een foto voorstelden die in de Franse literaire kringen voor consternatie zorgde. Een foto van Rimbaud.

Rimbaud, de illustere poëet die op z’n 17de al z’n magnum opus schreef en na een tumultueuze relatie met die andere grote uit de Franse literatuur, Verlaine, een anoniem bestaan als wereldreiziger ging leiden tot z’n prille dood op 37 jarige leeftijd.

Van Picasso tot Patti Smith, Rimbaud, inspireert sinds jaar en dag artiesten in elke genre.

Tot nu toe waren er slechts enkele foto’s van de meester beschikbaar: een schimachtige foto van vlak voor z’n dood, en een foto waarin Carjat hem vereeuwigde op 17-jarige leeftijd. Het beeld dat in het collectieve geheugen gegrift staat, is die onscherpe foto van een mooie jongeling, die ietwat verdwaasd van de camera wegkijkt. Een beeld dat eindeloos geromantiseerd en geportretteerd is in schilderijen en sculpturen, in strips en graffiti.

De nieuwe foto van Rimbaud op volwassen leeftijd doorbreekt de mythe rond de man, zorgt voor uitgebreide coverage in de pers en duizenden extra bezoekers op het Salon.

Toeval of niet, voor de poëtische zielen onder ons loopt er momenteel een kleine maar fijne expo, in de rue Mahler in de Marais (naast één van de underground winkels van l’Eclaireur). De tentoonstelling geeft een mooi overzicht van hoe de icoon verweven is in allerlei kunstvormen én hoe gecommercialiseerd de man en z’n beeltenis is.

Rimbauds meest bejubelde gedicht, Le Bateau Ivre (het dronken schip), handelt over een schip dat geteisterd wordt in een storm. Het motto van Parijs, Fluctuat nec Mergitur, wat zoveel betekent als “Het wordt heen en weer gegooid door de golven maar zinkt niet”, sluit prachtig aan bij deze parel van de Franse literatuur. Reden te meer om in tijden van politiek en economisch tumult Rimbauds werk te gaan herlezen.

Alpijns onweer

Voor wie van regen houdt was april zelfs naar plaatselijke normen een hoogtepunt. Op enkele dagen aan het begin van de maand na, die iedereen de valse hoop gaven dat de lente eindelijk zou beginnen, was het een ononderbroken opeenvolging van gekletter en gedonder. Bij kennissen sloeg de bliksem in, maar dat overleef je blijkbaar soms, alleen waren telefoon, fornuis en nog wat dingen stuk, en oh ja, er was ook een gat in het dak … Het was waar dat wij ook die avond bij elke bliksem hadden zitten tellen, soms maar tot twee, om te meten hoe lang het duurde tot we de donder hoorde. En bij elke donderslag daverde ons huis. Een alpijns onweer is telkens weer een belevenis.

Wolkensoep

Op een moment dat de regen toch eens beperkt is tot iets druilerigs houden we het niet meer uit in ons huis en maken we een bergwandeling. Op de kaart staat het ene panoramische punt na het andere aangeduid. En inderdaad, we komen heel wat plekken tegen waar de dennenbomen plaats ruimen voor een fantastisch uitzicht … op dampende, dreigend dansende wolken. Het lijkt of de dalen enorme kookpotten van heksen zijn waarin de gevaarlijkste toverdranken staan te pruttelen.

Opklaringen

Maar nu is het mei! Plots is de zon er en doet alles opdrogen. De hagedissen glippen voor je voeten weg zodra je een stap in de tuin zet. De tuin ruikt naar jasmijn en blauwe regen. De thijm en de salie staan te schreeuwen om in de pot te mogen. Bovendien heb ik net een groentenwinkel ontdekt waarvan gezegd wordt dat ze alles rechtstreeks uit het zuiden van Italië aanvoeren. Alles is er sappig en rijp, en er worden ook koekjes, kazen en worsten verkocht die je nergens anders vindt. Zo ontdek ik burrata – het lijkt een beetje op een enorme mozzarella, maar als ik het ’s avonds in een slaatje met tomaten opdien, slaakt iedereen kreten van verrukking: het is nog veel en veel lekkerder, sappiger, hartiger.

Mijn lievelingsrecept geef ik jullie ook maar mee: pasta met blauwe kaas en heel veel salie. Voor de geraffineerdere versie maak je een witte saus met een pakje blauwe kaas en een glas witte wijn erbij, waaraan je aan het eind nog een vijftiental jonge, versnipperde salieblaadjes toevoegt. Dat serveer je dan met pasta. Voor de luie versie doe je gewoon blauwe kaas en versnipperde salieblaadjes bij pasta. Goeie pasta, natuurlijk. Italiaanse …

Tempelhof

Toen we hier iets meer dan twee jaar geleden een maand kwamen proefwonen, landden we nog op Berlin Tempelhof midden in de stad. Het was kort voor Tempelhof definitief zijn deuren als luchthaven sloot. Met Zaventem in het achterhoofd kun je je dat bijna niet voorstellen, maar de sluiting kwam er ondanks heftig protest van de buurtbewoners. Vandaag ging ik met dochter Mira naar de opening van wat nu het Tempelhofer Park geworden is. Hoewel er heel wat projecten werden voorgesteld, wordt het grootste deel van wat nu nog braakliggend terrein is daadwerkelijk een park. Met 386 hectare vrije oppervlakte midden in de stad valt natuurlijk al eens iets te doen. Het legendarische luchthavengebouw dat nog steeds een van de grootste gebouwen van Europa is, zal dienst doen als een internationaal centrum voor culturele, mediale en creatieve economie. Voorlopig klinkt het nog wat wollig, maar dat is vooral omdat de ontsluiting nog maar pas begonnen is. Hoe dan ook zal Tempelhof bekend blijven als een gepland deel van Speers ‘Germania’ en als eindpunt van de Berlijnse luchtbrug tijdens de Koude Oorlog.

Fiets

Vandaag werd er op het enorme domein vooral geskeelerd, gelopen gevliegerd en gefietst. Hoewel we hier ook last hadden van de fameuze ijsheiligen, is het in de Berlijnse geesten toch definitief lente geworden. De sleeën zijn opgeborgen en de fietsen zijn gesmeerd en opgeblonken. We wisten dat Berlijn een echte fietsstad is, maar omdat we hier pas sinds eind december wonen en ook onze maand proefwonen zeer winters was, leren we nu pas écht de stad als geheel kennen. Niet dat we in onze wijk bleven zitten, maar tot nu toe begon elke stadsverkenning aan een nieuw metrostation. Nu vallen de delen van de stad als puzzelstukjes in elkaar. Ook nu ik volop van een vader-dochterweek geniet omdat de rest van het gezin zeer tijdelijk Gent weer onveilig maakt, gebeurt alles met de fiets.

De weg van de ene collectie voor moderne kunst naar de andere voert bijvoorbeeld door Tiergarten, wat tot de opening van Tempelhof vandaag de grootste Berlijnse groene long was. Mira is een grote fan van video-installaties en was erg triest dat haar favoriete installatie in Hamburger Bahnhof tijdelijk niet te zien was. Gelukkig ontdekte ze een hele reeks nieuwe werken in de Neue Nationalgalerie, waar de vaste collectie van werken van de eerste helft van de twintigste eeuw in een mooie nieuwe overzichtstentoonstelling ‘Moderne Zeiten’ getoond wordt.

Nelly Sachs

Maar dé tentoonstellingen die je momenteel moet zien in Berlijn, zijn de retrospectieve van Frida Kahlo in de Martin Gropius Bau en de tentoonstelling over leven en werk van Nelly Sachs, op fietsafstand in het joods museum.

Nelly Sachs werd geboren in Berlijn maar vluchtte in 1940 met het laatste passagiersvliegtuig dat in die donkere jaren nog vertrok vanop Tempelhof naar Stockholm, waar ze ook voorgoed bleef. Voor haar poëzie die handelt over de vervolging, ballingschap, ontheemding en Holocaust kreeg ze in 1966 de Nobelprijs. De tentoonstelling is liefdevol en met oog voor detail gemaakt, net zoals de poëzie van Sachs zelf, die op bijna bewonderenswaardige wijze geen spoor van haat of wraak bevat.

Ik raad jullie van harte aan om Berlijn met de fiets te ontdekken en daarbij niet alleen aan de indrukwekkende buitenkant van het Joods Museum van Libeskind voorbij te fietsen, maar ook binnen kennis te maken met het oeuvre en het leven van Nelly Sachs.