Wanneer de persvrijheid wordt aangevallen -of het nu door een waanbeeld is of een arrestatie van een journalist, dan klinkt al snel dat journalistiek een voorwaarde is voor democratie. Dat is al altijd zo geweest. En de geschiedenis leert ons… laarzenvet… en dus… afluisterpraktijken … muren…uiteindelijk… hakenkruizen…

Alleen, dat is niet altijd zo geweest. Dit schrijven Henk Blanken en Mark Deuze, respectievelijk journalist en mediawetenschapper:

‘Journalisten die zich [...] nog steeds beroepen op het beschavingsideaal van de journalistiek als bouwsteen van de moderne democratie, maken zich schuldig aan wat de historici Erik Hobsbawn en Terence Ranger the invention of tradition noemen. De journalistiek is geen eerbiedwaardige professie geworden door een cruciale rol te vervullen in de groei naar volwassenheid van de democratische natiestaat, die professionalisering heeft veel meer te maken met de voortdurende commercialisering van het beroep. De waarden en normen van de journalistiek – waarheidsvinding, objectiviteit, ethiek – ontstonden uit een behoefte van uitgevers, omroepbedrijven en adverteerders om een zo groot mogelijk publiek te bereiken. Hoe groter dat publiek, hoe groter de inkomsten. Een journalistiek die zich beroept op een kritische en democratische traditie, ‘autoproduceert’ haar eigen geschiedenis om de eigen, zorgvuldig geprivilegieerde positie te beschermen.’  ( uit het hun boek PopUp. De botsing tussen oude en nieuwe media- 2007)

Valt iets voor zeggen. Herinnert u zich die ene leraar nog die u aanraadde om meerdere kranten per dag te lezen zodat je verschillende visies meekreeg? Ja, omdat hij nog uit de tijd kwam, dat er nog zoiets als linkse en rechtse kranten bestonden.

Objectiviteit is maar relatief laat het karakteristieke criterium in de journalistiek. De naamgever van de meest prestigieuze prijs voor geschreven journalistiek, Joseph Pulitzer, stond aan de wieg van de massamedia. Dat deed hij niet door de overheid te controleren maar door zijn New York World (gekocht in 1883) te vullen met sensationele verhalen over al dan niet waar gebeurde rampen en misdaden. Hij was een van de eerste om de zogenaamde chocoladeletters te gebruiken voor koppen. Ironisch genoeg was dit grote lettertype ontworpen voor reclameboodschappen. Naast verzonnen verhalen introduceerde hij stripverhalen, sportpagina’s, societynieuws en typische ‘vrouwelijke’ onderwerpen als mode en huishoudtips. In een jaar wist hij zijn oplage van twintigduizend exemplaren te vervijfvoudigen. Toen amusement door andere media zoals tv en film, werd overgenomen, begonnen kranten zich meer te richten op hun taak van controleur van de overheid.

De Volkskrant bracht verleden weekend op de voorpagina dat Wilders extreem-rechts is. Dat was gelekt uit een wetenschappelijk advies aan de overheid, geschreven door drie wetenschappers. Extreemrechts kun je beschrijven aan de hand van een paar kenmerken en -JOH- Wilders heeft er daar een paar van. Niet alle, maar goed, hij wil mensen deporteren en boeken verbieden. En o ja, bij rellen mag de politie met scherp schieten. Dan kom je al een eind op zo’n definitieschaal.

Het advies is nog niet gepubliceerd, de bronnen zijn anoniem, het zijn bevindingen van een paar sociale wetenschappers die ze al een jaar eerder naar buiten hadden gebracht. De Volkskrant bracht het desondanks op de voorpagina. Een politieke keuze, lijkt me. In diezelfde week lanceerde de van oorsprong linkse VARA (Vereeniging van Arbeiders Radio Amateurs, jaja) Joop.nl. Het moet een progressieve tegenhanger zijn van shocklog Geen Stijl, u, misschien nog bekend van deze affaire.

Links en rechts, ze zijn weer terug. Even slikken voor wie is opgegroeid in de jaren negentig en dacht dat het gelul van Herman Brusselmans de meest treffende veruitwendiging was van ons post-ideologisch tijdperk dat duizend jaar zou duren en waar obsesitas en internetporno ongemak en genot in evenredige hoeveelheden zou toedienen. De ouwe lullen van Pearl Jam hebben nu eindelijk weer een goede plaat, dan dan weer wel. If something is lost, I wanna fight to get it back again. Ja! Precies! Maar wat was het ook alweer dat ik kwijt was?