Wanneer de ambtenaren en bohemiens -let maar op, ze beginnen steeds meer op elkaar te lijken- nog op bed liggen, steken busjes de Belgo-Ollandische grens over. Richting Vlaand’renland, welteverstaan. Aan het einde van de schooldag glippen ze net voor de files weer terug naar het land van duizend meningen en waar lunch een broodje kaas is. Tegen de ramen vormen zich dampkringen van de jonge kruintjes die er tegen aan rusten. Zwaar van de goede, ouderwetse, Vlaamse onderwijskost.

Als migrant – toegegeven, de minst avontuurlijke ter wereld- heb je de onbewuste neiging met andere migranten om te gaan. Goede vrienden zijn Spanjaarden, exen zijn Russisch, kroegmaten komen uit Israël of Amerika. Nu zijn allemaal in de baarleeftijd komen, is het geweeklaag over het Nederlandse onderwijs in mijn omgeving niet langer beperkt tot krantenkolommen. Onderwijsmigratie naar Vlaanderen wordt serieus onderwogen.

Nu hoort er straf te staan op de mededeling dat het onderwijs vroeger beter was. Maar al te vaak blijkt de nostalgische klager niet meer te doen dan zijn eigen symbolische kapitaal te behoeden voor devaluatie. Een onderwijzer die zijn onwetende leerlingen later goed geld ziet verdienen. Een boekenlezer* die zich vereenzaamd waant. Een vakidioot die zijn hele volwassen leven wijdt aan het  doorgronden van zijn studiegebied en hetzelfde verwacht van zijn medemens.

Maar wie bereid is de nuancering aan te brengen dat het onderwijs vroeger niet beter was, kan nog altijd zeggen dat het onderwijs nu veel beter kan. Zeker in Nederland waar eind jaren negentig het Studiehuis werd ingevoerd. Zelfredzaamheid en dito ontplooiing kwam op de voorgrond. Dus lekker googlen met zijn allen en niks meer lezen. De leraar werd een begeleider. Verleden jaar mocht een parlementaire commissie besluiten dat -goh- leerlingen steeds minder weten.

In Nederland was onwetendheid altijd al een stuk makkelijker dan in België. De Nederlandse scholier kan al op zijn vijftiende zijn vakkenpakket samenstellen. Met een beetje schipperen, kan hij de eindmeet halen met nauwelijks wiskunde, fysica of vreemde taal in je pakket. Pas zeer recent zei onderwijsminister Plasterk dat het niet al te verstandig is om pubers al te vroeg hun toekomst te laten bepalen. Goh. En dat terwijl ik in die tijd toch al rondliep met zelfgemaakte T-shirts waarop stond I hate myself and I want to die** .

Als letterentiepje heb je  veel onderwijzers onder je vrienden. Er is niet één die niet klaagt. Onbeschofte leerlingen -’Maar meneer, ik vroeg gewoon of ik haar dildo kon lenen’- die kunnen ze wel hebben. Zeikende ouders  al iets minder. In de kortkolommen van de krant duikt af en toe een baseballknuppelzwaaiende pa rond die verhaal komt halen na iets te veel huiswerk.

Maar de moddervette managerlaag boven iedere leerfabriek en het daar weer op poepende ministerie zijn een vruchtbare voedingsbodem voor een taai cynisme dat de leerkracht of de school uit dwingt of doet inkrimpen tot een onverschillige urenteller. Eén gevolg daarvan is een universitaire docent filosofie die zijn eerstejaarsvak begint met een cursus spelling. Spelling.

Wat mij altijd bevreemdt, is dat de bewindslui die tot desastreuze hervormingen overgaan zonder uitzondering gepromoveerden zijn. Plasterk is een topgeneticus die miljoenen voor zijn onderzoek wist te regelen. Het academische landschap trilde van vreugde toen hij verkozen werd. Nu blijkt dat hij van iedere wetenschapper, of je nu boeddholoog bent of computerspecialist, verwacht dat die ook zelf voor zijn geld gaat zorgen. Van de overheid moet je het niet meer verwachten.

Nu Frank Vandenbroucke werkt aan een ‘update’ van het middelbare onderwijs zodat er meer aansluiting kom met de belevingswereld van de tiener (T-shirt iemand?), begin je te vrezen voor dat sluipgrensverkeer om kennis. Vandenbroucke is namelijk ook gepromoveerd. In Oxford.

* ’s Ochtends, bij het ontwaken van de dag, in de kracht van zijn leven, een boek lezen – dat noem ik verdorven!  Friedrich Nietzsche

** Titel die Kurt Cobain aanvankelijk wou gebruiken voor de plaat In Utero. Tevens titel van het openingsnummer van de plaat The Beavis and Butthead Experience.