Eén van de gastprofessoren in m’n nieuwe studie is de voormalige grote baas van één van de laatste Franse maisons de luxe. Een zeer aimabel man die ons de interne truukjes van het luxe clubje komt verklappen.Bij het overlopen van z’n nieuwe leerlingen, verliep de begroeting echter als volgt: “Aahh, un petit Belge, personne n’est parfait.” Hilariteit alom. In de selectie-interviews voor dit studiejaar, had ik nochtans m’n Belg-zijn uitgespeeld als één van m’n grootste troeven. De Belg als de stille noeste werker, bescheiden maar ambitieus, die ondanks het harde labeur wel mateloos kan genieten van de geneugten des levens. Het ideale profiel voor iemand in de luxe sector?

Onze belgitude is misschien wel Europa’s best bewaarde geheim. We bekleden heel wat internationale topposities, maar geen kat die weet dat het Belgen zijn. Die nationale bescheidenheid doet me bij m’n Franse vrienden dan ook de das om. Ze vinden ons sympathiek en schattig, maar voelen zich meteen bevestigd in hun Franse superioriteit.

Toch zijn zelfs de trotse Fransen inmiddels het noorden kwijt omtrent hun eigen identiteit. Sarkozy lanceerde een tijd geleden het ‘debat over de nationale identiteit’, met als kernvraag: “Wat betekent het om Frans te zijn?”

In een poging om de Fransen te verenigen rond de nationale identiteit (en z’n eigen populariteit op te krikken) worden over het hele land debatten georganiseerd. De conclusies worden deze week bekend gemaakt en zouden moeten leiden tot een gemeenschappelijke visie op de moderne Franse identiteit. Het debat is de laatste maanden echter compleet ontspoord in een racistisch getint discours (ook in de hoogste politieke kringen) dat eigenlijk alleen nog maar over immigratie gaat. Het blijkt de Fransen meer te verdelen dan te verenigen, met als voorlopig hoogtepunt een petitie van kunstenaars en academici die ijveren voor het stilleggen van het uit de hand gelopen debat .

Deze week verschijnt hier ook de lang verwachte biopic rond Serge Gainsbourg. Frankrijks grootste culturele icoon. De cast is een bont allegaartje van oude en nieuwe Fransen, en heel wat culturele helden van de Franse 20e eeuw passeren de revue. Laetitia Casta, wiens portret model stond voor de nieuwe Marianne, vertolkt bovendien de rol van Brigitte Bardot. Een betere product placement voor de Franse nationale identiteit lijkt me moeilijk. Misschien moet Sarkozy alle Fransen een ticketje voor de film cadeau doen? Het zou alleszins helpen om het debat terug te brengen tot de essentie.

De ijspegels aan onze dakgoot en de sneeuw op ons balkon raken elkaar bijna. Berlijn twijfelt tussen zondagse sneeuwpret en een landerige dag rond koffietafel en televisie.Een televisie hebben we hier nog niet, anders zouden we de dag zeker afsluiten met een typisch zondagse aflevering van Tatort. Net zoals in Vlaanderen, staat de zondagavond op televisie hier vaak voor fictie van eigen bodem.

Over Tatort (dan nog liefst geaffecteerd Frans uitgesproken “Tà-tòr”) wordt in ons Vlaanderen vaak smalend gedaan en liefst denkt men dan terug aan de meest houterige afleveringen van Derrick. Maar een aflevering van Tatort is niet zomaar een krimi. Het is een televisiefilm van anderhalf uur, waar de grootste regisseurs, scenaristen en acteurs met plezier aan meewerken. Voor velen was Tatort een opstapje naar Hollywood, denk maar aan pak weg Wolfgang Petersen. Met een budget per aflevering waar de meeste filmregisseurs bij ons enkel van kunnen dromen en met voor sommige prestigieuze afleveringen een draaitijd waarin zo ongeveer een volledig seizoen van Witse ingeblikt wordt, is het maken van Tatort natuurlijk geen straf. En met 7 miljoen kijkers en uitgebreide kritische recensies van niveau in alle kranten, lijkt het alsof we nog lang zullen kunnen blijven kijken.

Wees gerust, ik houd verder geen pleidooi voor de bij ons verguisde Duitse televisie. In de metro wordt hier deze week vooral gepraat over DSDS (Deutschland sucht den Superstar of Idool in het kwadraat).

Maar soit, nog geen televisietoestel dus. En de sleeën zijn uitverkocht. Gelukkig is Jana ook tevreden met een plastic zak. Dat glijdt minstens even goed. En de sneeuwmannen worden aangekleed met de inhoud van de carnavalkist, al wordt het voor Mira al snel veel te koud. Kamiel laat het met de glimlach allemaal aan zich voorbijgaan.

Na koffie en gebak zijn de sneeuwmannen, euh, ondergesneeuwd. Op de planning stond een bezoek aan het kindermuseum, maar dat wordt verschoven naar volgende week. Het museum loopt niet weg. Maar er is zo veel dat wel wegloopt. De concerten, films, tentoonstellingen en theaterstukken die we missen, zijn onherroepelijk voorbij. Nog minder dan vroeger in Gent mogen we daarbij stilstaan omdat we hier een nog kleinere fractie van het aanbod kunnen zien. Volop kiezen en genieten van de keuze, dat is de boodschap.

Truus koos vanochtend, notoire agnost die ze is, voor een eucharistieviering in de Dom. Niet zozeer voor de neo-barokke architectuur of bij plotse hoge nood aan gebed, maar voor de opluistering door het Staats- und Domchor onder leiding van Kai-Uwe Jirka met de nadruk op de liturgische werken van Felix Mendelssohn Bartholdy. En zo werd het toch nog een bijna religieuze ervaring: door de sneeuw naar huis ploegend in het centrum van een zo goed als verlaten wereldstad waar zich 10 dagen eerder honderdduizenden mensen verzamelden om het voorbije decennium af te sluiten, met een serene stilte waarin enkel in Truus’ hoofd die zoetgevooisde mannenstemmen naklinken.

En dat heb ik gemist. De volgende keer gaan we samen en nemen we de kinderen gewoon mee. Alleen jammer dat de meeste concerten na kinderbedtijd zijn…

Gezocht wordt: een betrouwbare Berlijnse babysit voor drie schatten van kinderen. Of het wordt minstens voor één van ons toch elke week Tatort.

 I don’t like French or Germans. I don’t care for Belgians much. But worst of all worst of all,  I hate the Dutch.

-John Dowie-

Bijna anderhalf jaar geleden begon ik deze blog over het leven in Nederland. Ik opende met een citaat van Voltaire. Hij was hier verliefd geworden, genoot van de vrijheid en noemde het een aards paradijs. En nu citeer ik de Britse moppentapper Dowie. Natuurlijk was het een Nederlander die me op dit liedje wees. Natuurlijk vinden de inwoners van het Lage Land het heerlijk om het te horen. En ik ook. Zo Nederlands ben ik na al die jaren verblijf hier.

Zo Nederlands ben ik al dat ik me steeds vaker betrap op klagen over dit land. En dat terwijl ik jarenlang mijn logeerland heb verdedigd tegen Vlamingen. Maar vooral tegenover de collectief azijnzeikende Nederlanders die actualiteitenprogramma’s, weblogs, columns, kroeggesprekken, parlementen en pamfletten volpissen met gezanik over hoe slecht het allemaal niet gesteld is met dit land dat me ooit zo progressief en zelfbewust aan deed. Vol vuur prees ik de Nederlandse cultuur, de vlotte interactie, de can do-mentaliteit, de iets bredere denkramen, hun zelfbeeld dat niet volledig leek te bestaan uit het besmuikt weglachen van je eigen tekortkomingen. Maar dat stamt allemaal uit een tijd dat het spraakmakende deel van de Nederlandse samenleving bestond uit schrijvers, visionairen en wetenschappers. Nu wordt er hoofdzakelijk gesproken over en door rechtse populisten.

‘Rot dan op naar je eigen land,’ hoor ik mezelf denken nu ik dit typ. Zo Nederlands ben ik al dat ik dat soort gedachten toelaat. Een kwart van de bevolking wil hier weg. Soms denk ik al hun verhalen gehoord te hebben. De onderzoekster die nauwelijks betaald krijgt en voortdurend moet vrezen voor haar baan. De schrijver die het hier bloedeloos saai vond. De boer die armer en armer werd. De pensionado voor wie het weer te slecht was en de straten te onveilig. De ondernemer die zichzelf het leven onmogelijk ziet gemaakt.

Zo Nederlands ben ik al dat ik me soms betrap op het ongegeneerd uitventen van onvrede, ongenoegen, onkunde en onbehouwenheid omdat het godverdomme jouw leven is, jouw straat waar je teringveel belasting voor betaalt, jouw kutdag die verkloot is door die onbenullen van het openbaar vervoer met hun wagons volgestouwd met zichzelf doofbellende en mp3- ende randdebielen, jouw vrienden die gevloerd worden door burn-outs op hun dertigste omdat ze zich zelf het schompes werken om crèche en huis te kunnen veroorloven. En waarom zeur en klaag ik dan recht je gezicht in en vergal ik ook jouw dag? Waarom? Waarom? OMDAT IK NU EENMAAL ZO BEN.

Zo Nederlands ben ik al dat ik niet zo wil zijn. Want ik hou nog steeds van de conversation starters die je om de oren vliegen, ik bewonder het gemak waarmee de hiërarchie met voeten wordt getreden, ik geniet van de onomwonden lof en kritiek, ik drink graag in de hippe cafés van Amsterdam, de bruine van Leiden en de gastvrije van Groningen. Ik loop graag langs de chique grachten van Utrecht en op de van mensen ontdane stranden van Zeeland. Ik kies met genoegen uit de twaalf soorten sambal in de supermarkt, eet glanzend van het kinnenvet een broodje haring, rookworst, pom, bapao (bakpao mag ook, beste Vlamingen), warm vlees of bakkeljauw. Ik waardeer de politiek die niet verlamd wordt door mierengeneuk over oud zeer en die tenminste nog eens een poging doet om een groot idee in te zetten te midden van het gehannes met agenda’s. Ik wens veel taalgroepen soortgelijke boekhandels, antiquariaten en uitgevers toe als de Nederlandse. Zo Nederlands ben ik al dat ik het moeilijk zou vinden die facetten en eigenschappen te missen.

Dit is mijn laatste blog over Nederland. Elders op deze site begin ik een praktijk als boekendokter waarbij ik romans en ander drukwerk voorschrijf als placebo voor de pijn van het zijn. Echt beter wordt u er niet van. Tenzij u er in gelooft.

Bedankt dat u wilde lezen wat ik te zeggen had over dit land waar ik al meer dan een decennium in woon. Dit land dat steeds meer aan doet als een beslapen bed dat nog ruikt naar je kersverse ex. Je gunt jezelf nog wat speling. Maar wasdag komt.

Naar aanleiding van deze gebeurtenis .

‘Nee, ik ben niet tegen iedere vorm van censuur. Ik geloof dat in naam van het vrije woord evenveel misdaden worden begaan als door het beteugelen ervan. Ik geloof dat er censuur moet zijn.’

En dat van een man die ooit een gevangenisstraf van vier maanden boven het hoofd had hangen wegens wat bloot in een toneelstuk. Wie zei het bovenstaande? Hugo Claus. In 1968 werd Claus veroordeeld tot vier maanden gevangenisstraf zonder uitstel en 10.000 Belgische frank boete. Het Hof van Beroep handhaaft later de veroordeling, alleen wordt de gevangenisstraf omgezet in een voorwaardelijke. Waarom werd Papa Claus veroordeeld? Omdat hij tijdens zijn toneelstuk Masscheroen, de Heilige Drievuldigheid opvoert als drie naakte mannen en daarmee de goede zeden had geschonden.

Dit soort citaten worden vaak afgedaan als een witz van de immer schertsende en ongrijpbare duivelskunstenaar die Claus was. Jaja. Nooit begrepen waarom de moeilijke of duistere kanten van een schrijver met de mantel der liefde toegedekt moet worden. Alsof Claus zijn hele leven een knipogende opa was die wel eens wat murmelde over spleetjes. Wolkers-volgelingen kunnen er ook wat van. Waarom zou Claus dit gezegd hebben?

meer lezen …

Oneindig veel woorden gooien we in het gat dat tussen ons en de wereld zit. Soms om het gat te dempen, soms omdat we willen dat de woordenberg het zicht op de wereld wegneemt. Het lukt ons nooit. Toch blijven we praten, denken en schrijven. Als we overmeesterd worden door de wereld of de woorden, neemt een ander het meteen over. Met al evenveel hoop. Of verblinding.

Deze week werden in Nederland veel woorden geproduceerd. Een commissie moest nagaan hoe in 2003 Nederland betrokken raakte bij de invasie van Irak. Balkenende wilde een commissie. Dat betekent dat er niets onder ede werd gezegd. De interviews werden opgenomen maar na verwerking gewist. Conclusie van het onderzoek: als je alles volgens de regels zou doen, was er (te) weinig aanleiding om Irak binnen te vallen. Naast pacifisme was dat precies het argument van de tegenstanders van de oorlog. Wat is er nu veranderd?

meer lezen …

Hoewel ik een levensfase lang jaarlijks te biechten ging, heb ik nooit een zonde verklapt. Omdat mijn grootouders nog van het slag waren dat met kermis de dorpsnotabelen uitnodigde, wist ik dat de priester hardhorend was.

Tussen het dankgebed en de koude kip in gelei, verklapte de voormalige missionaris en dorpsherder dat hij soms de absolutie verleende zonder enig idee te hebben van het mispeuterde. Met mijn pas gewonnen plastic machinegeweer maaide ik wat gangsters van het buffet en verbrijzelde en passant mijn lelieblanke kinderziel.

Een paar jaar later werden we tijdens de vasten  naar de schoolkapel gesluist. Het wachten was het ergste.

meer lezen …

Het waren de beste jaren, het waren de slechtste jaren,
het was het tijdperk van kennis, het was het tijdperk van idiotie,
het was de era van de fundamentalisten, het was de era van de atheïsten,
het was het seizoen van de eeuwig schijnende beeldschermen, het was het seizoen van de vierentwintiguurstoegang tot kinderporno,
het was de lente zonder geschiedenis, het was de winter van een nieuwe oorlog,
we leefden voor altijd, we stierven steeds sneller,
we leefden in het Aards Paradijs, we plunderden het land waar het ooit lag,
we leefden in een wereld die zo welvarend was dat de levensverwachting voor het eerst in de geschiedenis afnam door luxeproblemen, we leefden in een wereld die zo arm was dat pubers in hun eigen armen gingen kerven,
we leefden in een epoche dat principes een persoonlijke zaak werden, we leefden in een epoche dat onze persoonlijke moraal, neergepend op een chocoladewikkel, onze richtlijn werd voor het verlaten en vermoorden van mensen,
we leefden in relaties waarin niets meer opgepot moest worden, we leefden in relaties waarin eerlijkheid een afschuwelijk bevel werd,
we leefden in een tijd dat de aarde genoeg voedsel produceerde voor het voeden van twaalf miljard mensen, we leefden in een tijd dat soldaten in Afghanistan schoensmeer op brood smeerden om high te worden,
we konden klaarkomen zonder schuldgevoelens, we gingen naar de seksuoloog op ons twintigste,
we maakten ons zorgen om wereldrampen die uitbleven, we woonden in landen die binnenkort onder water staan,
we gingen naar feestjes die we ons niet meer herinneren, we gingen naar begrafenissen van mensen die nooit weggingen,
we leerden dat iets doen beter is dan wachten tot het beter wordt, we leerden dat veel gedaan werd dat beter vermeden had kunnen worden,
we hadden het leven in onze eigen handen, we werden kapotgemaakt door het toeval.
Kortom, het leek zo weinig op alle andere decennia dat het de geschiedenisboeken in zal gaan als de nieuwe Vertigo Years. Er gebeurde zo weinig van belang dat er geen naam voor verzonnen zal worden. In ieder geval, uw blogger drinkt erop. En wenst u veel toe. En ziet u graag. Echt waar.

Gezien de jeugd van mijn stad weer massaal vuurwerk heeft ingeslagen (zie hier), snakte ik ver weg te zijn van de warmte van mijn mededieren. Ik verlangde naar een nacht die als een zwaar deken op me zou liggen. Daarom werd het een waddeneiland. Op Vlieland mogen geen auto’s komen. Het bestaat uit één dorp.

De gigantische veerboot die naar gefrituurde snacks rook, geselde zeehonden uit de Noordzee. De eilandjongens wisten verbazend snel contact te leggen met import-leeftijdgenoten. De donkere nachten en schaarse cafés maakten je waarschijnlijk behendig en weinig kieskeurig. Aangemoedigd door de ontluikende kruisbestuivingen besloot ik een blondine aan te spreken. Ze zat al een uur naar buiten te staren. Haar ogen lagen diep en droevig. Ik bood haar een kop koffie aan. Ze schrok, sloeg af en op de vlucht. Letterlijk, ze holde het dek af. Even was ik bang dat we een springer aan boord hadden. Had ik als vastelander een gruwelijke culturele faux pas begaan? Ik checkte mijn gulp. Fatsoenlijk dichtgeknoopt. Dat kon het niet zijn.

Bij het aan wal gaan zag ik haar niet meer. Ik volgde een paar dagen het regionale nieuws maar er kwam geen prachtig doch ontzield lichaam bovendrijven. Ondertussen waren de stranden witbesneeuwd en verlaten, de zee als rollend graniet. Ik ging op de top van een duin staan, zag het wolkendek op me afdeinzen, voelde iets nietzscheaans. Ik had zin in dure beloftes maar kon niets verzinnen. ’s Nachts hoorde je alleen het dichtklappen van vossenvallen. Een invasieve exoot die hier niets te zoeken had.

In een café zat een eilander die heel hard zijn best gedaan om er als een eilander uit te zien. Rubberen laarzen, een witte zeehondensnor als twee bollen wol op zijn roodbeaderde wangen geplakt. Hij bood mij iets plaatselijks aan. Uit antropologische overwegingen zei ik ja.

meer lezen …

Nederlanders wonen in één van ’s werelds meest dichtbevolkte landen. Omdat ze daarnaast van natuurschoon houden, wonen ze vaak bij elkaar. Daarom hebben ze kleine huisjes. In die huisjes is het kleinste kamertje meestal wel heel klein. In mijn eigen huurhuis - een tussenwoning, zo hou ik me voor. O mijn God, wat hou ik me voor dat het een tussenwoning is - drukken mijn knieën tegen de wc-deur als ik die sluiten moet.

Nu vinden veel Nederlanders het zonde dat al die tijd die naar ontlasten gaat, zo nutteloos besteed wordt. We leven maar één keer en weken, misschien wel maanden van ons korte aardse verblijf, gaan op aan patatten afgieten en bruine truien breien. Daarom wordt op vele wc’s de innerlijke mens niet alleen ontlast maar ook nog eens gevormd.

Eens trof ik een wc bij een Russische immigrant die volgehangen was met Stalins, noeste fabrieksarbeiders, leesbevorderingspropaganda en een stuk of wat staatsieportretten van Poetin. Zijn koude beulsogen gaven me kippenvel op mijn billen. Zoals vaak bij Russen werd het niet duidelijk of deze installatie haat of liefde moest uitstralen.

Een studentenhuis had een tv en uitgebreide collectie pornodvd’s ter beschikking. Hey, je bent toch al in die regionen actief. Bij een fotograaf verloor ik bijna mijn bewustzijn omdat ik mijn voeten op de randen van een walmend fixeerbad moest plaatsen tijdens de daad. Om bij zinnen te blijven, probeerde ik de opgeprikte National Press Photographers Association Code of Ethics uit mijn hoofd te leren. Bij een wat stillere oud-collega kon ik me lang onledig houden met schaakproblemen.

Op bezoek bij gelovige mensen werd mijn wc-bezoek een poging tot hersenspoeling. De tegels waren verdwenen onder de creationistische folders. Mijn keutels namen de vormen aan van de leugenachtige embryo’s waarmee de evolutionisten al eeuwenlang de gelovigen een rad voor ogen voor draaien. Zelfs mijn plasbuis begon zich schuldig te voelen. Ik heb het niet nagevraagd maar ik vermoed dat ze heel weinig niet-gelovigen over de vloer kregen. Waarom zouden ze dan elke godganse morgen, avond en ander retireermomentje weer bevestigd willen zien wat ze voor heilig aannemen?

In de Gouden Eeuw deden de protestanten in Nederland een schrobdwang en reinheidscultus op als een soort combinatie van etaleren van rijkdom en soberheid inéén, aldus Simon Schama. Allicht voelt een bepaald type Nederlander zich toch een beetje schuldig als hij of zij daar maar zit lichaam te wezen op de porseleinen troon. De gorigheid moet dan bestreden met het hogere. Mutatis mutandis trok ik maar niet door bij de Darwin-haters.

Mijn groottante was getrouwd en kinderloos. Omdat haar man genoeg verdiende, werkte ze niet. Ze leefde in een tijd en dorp waarin een werkende vrouw een teken van armoede was. Maar ledigheid was een zonde en daarom deed ze het huishouden. Al had ze een schoonmaakvrouw.

Dus zette mijn groottante wekelijks de zoldervloer in de was. Het kopen van een kip voor het zondagse middagmaal was een taak die de helft van de week in beslag nam. Ze nam het stof af dat tussen de dakpannen lag. Elke avond ging ze afgepeigerd naar bed. Niemand vroeg haar ooit wat ze deed. De angst dat die vraag ooit gesteld zou worden, volstond om decennia te vullen met het schrobben van stoepen en dakgoten.

meer lezen …